Vespersaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński o 19:17, 1 cze 2023

2023-06-01T19:17:50Z

Dino: /* Spis gatunków */

2019-07-09T10:40:49Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński o 16:43, 8 lip 2019

2019-07-08T16:43:45Z

Kamil Kamiński o 16:15, 8 lip 2019

2019-07-08T16:15:24Z

Kamil Kamiński: /* Materiał kopalny */

2019-07-07T19:25:47Z

‎Materiał kopalny

Kamil Kamiński: /* Materiał kopalny */

2019-07-07T12:58:13Z

‎Materiał kopalny

Kamil Kamiński o 18:40, 6 lip 2019

2019-07-06T18:40:38Z

Kamil Kamiński: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Vespersaurus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Vespersaurus'' (wesperza..."

2019-07-06T18:35:09Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Vespersaurus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Vespersaurus'' (wesperza..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Vespersaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta =
|nazwa = ''Vespersaurus'' (wesperzaur)
|długość = 1-1,5m
|wysokość =
|masa = ok. 11 kg
|dieta = mięsożerny
|miejsce = [[Brazylia]]
 Paraná ([[formacja]] [[Rio Paraná]])
|czas = {{Występowanie}}
wczesna [[późna kreda]]
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Ceratosauria]]

[[Abelisauroidea]]

[[Noasauridae]]

[[Noasaurinae]]
|grafika = Vespersaurus_cnye_06262019.png
|podpis = Rekonstrukcja. Autor: Hypnoflow
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}

==Wstęp==
''Vespersaurus'' to rodzaj małego teropoda z zagadkowej rodziny [[Noasauridae]] żyjącego na początku późnej kredy na terenie dzisiejszej Brazylii. Został on nazwany w 2019 r. przez Maxa Cardoso Langera i współpracowników. Ciekawą cechą tego zwierzęcia była specyficzna budowa stopy, sprawiająca, że zwierzę to prawdopodobnie opierało ciężar swojego ciała na jednym palcu.

==Etymologia==
Nazwa ''Vespersaurus'' pochodzi od łacińskiego słowa ''vesper'' („wieczór”, „zachód”) oraz greckiego ''sauros'' („gad”, „jaszczur”). Nawiązuje ona do miasta Cruzeiro do Oeste („Zachodni Krzyż”), gdzie znaleziono szczątki tego małego teropoda. Epitet gatunkowy ''paranaensis'' wywodzi się od nazwy stanu Paraná w Brazylii.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (MPCO.V 0065d) to niekompletny szkielet pozaczaszkowy, prawdopodobnie reprezentowany przez szczątki jednego osobnika: trzy kręgi grzbietowe, trzy krzyżowe, tyle samo kręgów ogonowych oraz fragmentaryczna miednica.

Materiał przypisany obejmuje kość czołową, ząb, kości obręczy barkowej, miednicy oraz kończyn przednich i tylnych. Szczątki te znaleziono wymieszane z kośćmi pterozaurów na obszarze 500 m2. Ich przypisanie do ''Vespersaurus'' opiera się na podobieństwie rozmiarów i wskaźnikach filogenetycznych.
[[Plik: Vespersaurus_foot.png|300px|thumb|right|Kości stopy holotypu. Źródło: Langer i in., 2019. [https://www.nature.com/articles/s41598-019-45306-9].]]

==Budowa i filogeneza==
''Vespersaurus'' był małym, lekko zbudowanym, dwunożnym zwierzęciem. Niestety niewiele można powiedzieć o wyglądzie jego czaszki, jako że znamy jedynie częściową kość czołową. Pojedynczy ząb, mogący należeć do omawianego teropoda, był krótki i miał kształt litery „D”. Z obu stron korony znajdowały się piłkowane krawędzie. Wierzchołek zęba nosi ślady zużycia. W kręgach szyjnych znajdowały się otwory pneumatyczne, zmniejszające ich ciężar. Kończyny przednie wesperzaura miały zredukowane przedramiona i dłonie, co jest typowe dla [[Abelisauroidea|abelizauroidów]]. Ciekawa była budowa tylnych kończyn tego małego dinozaura. II i IV kość śródstopia były silnie bocznie spłaszczone, przez co ciężar ciała opierał się w większości na centralnym elemencie – III palcu stopy. Podobny stan (tzw. ''antarctometatarsus'') zaobserwowano u wielu innych ceratozaurów, ale u ''Vespersaurus'' jest on rozwinięty w stopniu ekstremalnym. Uważa się, że taka budowa stóp stanowi przystosowanie do szybszego poruszania się, ale Langer i in. (2019) spekulują, że mogło to być związane również z innymi funkcjami. Pazury na II i IV palcu stopy ''Vespersaurus'' (a więc na palcach prawdopodobnie niedotykających podłoża) miały ostrą, prostą brzuszną krawędź. Mogły one służyć do drapania i cięcia.

Oprócz specyficznej budowy stóp, ''Vespersaurus'' różnił się od swoich krewniaków cechami kości biodrowej i kulszowej. Inne potencjalne [[diagnoza|cechy diagnostyczne]] dotyczą budowy kości czołowej, łopatki, kończyn przednich i kręgów.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Vespersaurus''}}
| {{Kpt|[[Max Langer|Langer]], [[Neurides de Oliveira Martins|de Oliveira Martins]], [[Paulo Manzig|Manzig]], [[Gabriel de Souza Ferreira|de Souza Ferreira]], [[Julio Marsola|Marsola]], [[Edison Fortes|Fortes]], [[Rosana Lima|Lima]], [[Lucas Sant’ana|Sant’ana]], [[Luciano da Silva Vidal|da Silva Vidal]], [[Rosangela Lorencato|Lorencato]]}} i {{Kpt|[[Martin Ezurra|Ezurra]]}}, [[2019]]
|-
| {{V|''V. paranaensis''}}
| {{Kpt|[[Max Langer|Langer]], [[Neurides de Oliveira Martins|de Oliveira Martins]], [[Paulo Manzig|Manzig]], [[Gabriel de Souza Ferreira|de Souza Ferreira]], [[Julio Marsola|Marsola]], [[Edison Fortes|Fortes]], [[Rosana Lima|Lima]], [[Lucas Sant’ana|Sant’ana]], [[Luciano da Silva Vidal|da Silva Vidal]], [[Rosangela da Silva Lorencato|da Silva Lorencato]]}} i {{Kpt|[[Martin Ezurra|Ezurra]]}}, [[2019]]
|}

==Bibliografia==
 Langer, M.C., de Oliveira Martins, N., Manzig, P.C., de Souza Ferreira, G., de Almeida Marsola, J.C., Fortes, E., Lima, R., Sant’ana, L.C.F., da Silva Vidal, L., da Silva Lorençato, R.H., Ezcurra, M.D.E. (2019). "A new desert-dwelling dinosaur (Theropoda, Noasaurinae) from the Cretaceous of south Brazil". Scientific Reports. 9. [[doi:10.1038/s41598-019-45306-9]].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Ceratosauria]]
[[Kategoria:Noasauridae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Brazylia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]

@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 [[Plik: Vespersaurus_foot.png|300px|thumb|right|Kości stopy holotypu. Źródło: Langer i in., 2019. [https://www.nature.com/articles/s41598-019-45306-9].]]
-==Budowa i filogeneza==
+==Budowa, paleobiologia i filogeneza==
-''Vespersaurus'' był małym, lekko zbudowanym, dwunożnym zwierzęciem. Niestety niewiele można powiedzieć o wyglądzie jego czaszki, jako że znamy jedynie częściową kość czołową. Pojedynczy ząb, mogący należeć do omawianego teropoda, był krótki i miał kształt litery „D”. Z obu stron korony znajdowały się piłkowane krawędzie. Wierzchołek zęba nosi ślady zużycia. W kręgach szyjnych znajdowały się otwory pneumatyczne, zmniejszające ich ciężar. Kończyny przednie wesperzaura miały zredukowane przedramiona i dłonie, co jest typowe dla [[Abelisauroidea|abelizauroidów]]. Ciekawa była budowa tylnych kończyn tego małego dinozaura. II i IV kość śródstopia były silnie bocznie spłaszczone, przez co ciężar ciała opierał się w większości na centralnym elemencie – III palcu stopy. Podobny stan (tzw. ''antarctometatarsus'') zaobserwowano u wielu innych ceratozaurów, ale u ''Vespersaurus'' jest on rozwinięty w stopniu ekstremalnym. Uważa się, że taka budowa stóp stanowi przystosowanie do szybszego poruszania się, ale Langer i in. (2019) spekulują, że mogło to być związane również z innymi funkcjami. Pazury na II i IV palcu stopy ''Vespersaurus'' (a więc na palcach prawdopodobnie niedotykających podłoża) miały ostrą, prostą brzuszną krawędź. Mogły one służyć do drapania i cięcia.
+''Vespersaurus'' był małym, lekko zbudowanym, dwunożnym zwierzęciem. Niestety niewiele można powiedzieć o wyglądzie jego czaszki, jako że znamy jedynie częściową kość czołową. Pojedynczy ząb, mogący należeć do omawianego teropoda, był krótki i miał kształt litery „D”. Z obu stron korony znajdowały się piłkowane krawędzie. Wierzchołek zęba nosi ślady zużycia. Analiza zębów za pomocą metody elementów skończonych wskazuje, że zęby nie były przystosowane do walki ani gryzienia twardszych pokarmów. ''Vespersaurus'' prawdopodobnie był generalistą pokarmowym żywił się bezkręgowcami, małymi kręgowcami i padliną, nie polował natomiast na większe ofiary (Barbosa i in., 2023).
 Oprócz specyficznej budowy stóp, ''Vespersaurus'' różnił się od swoich krewniaków cechami kości biodrowej i kulszowej. Inne potencjalne [[diagnoza|cechy diagnostyczne]] dotyczą budowy kości czołowej, łopatki, kończyn przednich i kręgów.
@@ Linia 64: / Linia 66: @@
 ==Bibliografia==
-<small> Langer, M.C., de Oliveira Martins, N., Manzig, P.C., de Souza Ferreira, G., de Almeida Marsola, J.C., Fortes, E., Lima, R., Sant’ana, L.C.F., da Silva Vidal, L., da Silva Lorençato, R.H., Ezcurra, M.D.E. (2019). "A new desert-dwelling dinosaur (Theropoda, Noasaurinae) from the Cretaceous of south Brazil". Scientific Reports. 9. [[doi:10.1038/s41598-019-45306-9]].
+<small>Barbosa, G.G., Langer, M.C., Martins, N. & Montefeltro, F.C. (2023). "Assessing the palaeobiology of Vespersaurus paranaensis (Theropoda, Noasauridae), Cretaceous, Bauru Basin – Brazil, using Finite Element Analysis." Cretaceous Research, 105594 [[https://doi.org/10.1016/j.cretres.2023.105594]].
 </small>

@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 ==Środowisko==
 ''Vespersaurus'' żył w środowisku pustynnym, w którym jednak występowały zbiorniki wodne. Jest on pierwszym znanym dinozaurem z osadów grupy skalnej Caiuá. Oprócz niego znaleziono tm pterozaura i jaszczurkę.
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 38: / Linia 38: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Holotyp]] (MPCO.V 0065d) to niekompletny szkielet pozaczaszkowy, prawdopodobnie reprezentowany przez szczątki jednego osobnika: trzy kręgi grzbietowe, trzy krzyżowe, tyle samo kręgów ogonowych oraz fragmentaryczna miednica.
+[[Holotyp]] (MPCO.V 0065d) to niekompletny szkielet pozaczaszkowy, prawdopodobnie reprezentowany przez szczątki jednego osobnika: trzy kręgi grzbietowe, trzy krzyżowe, tyle samo kręgów ogonowych, fragmentaryczna miednica oraz prawa stopa.
 Materiał przypisany obejmuje kość czołową, ząb, kości obręczy barkowej, miednicy oraz kończyn przednich i tylnych. Szczątki te znaleziono wymieszane z kośćmi pterozaurów na obszarze 500 m<sup>2</sup>. Ich przypisanie do ''Vespersaurus'' opiera się na podobieństwie rozmiarów i wskaźnikach filogenetycznych.

@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 {| class="wikitable"
 | {{V|''Vespersaurus''}}
-| {{Kpt|[[Max Langer|Langer]], [[Neurides de Oliveira Martins|de Oliveira Martins]], [[Paulo Manzig|Manzig]], [[Gabriel de Souza Ferreira|de Souza Ferreira]], [[Julio Marsola|Marsola]], [[Edison Fortes|Fortes]], [[Rosana Lima|Lima]], [[Lucas Sant’ana|Sant’ana]], [[Luciano da Silva Vidal|da Silva Vidal]], [[Rosangela da Silva Lorencato|da Silva Lorencato]]}} i {{Kpt|[[Martin Ezurra|Ezurra]]}}, [[2019]]
+| {{Kpt|[[Max Langer|Langer]], [[Neurides de Oliveira Martins|de Oliveira Martins]], [[Paulo Manzig|Manzig]], [[Gabriel de Souza Ferreira|de Souza Ferreira]], [[Julio Marsola|Marsola]], [[Edison Fortes|Fortes]], [[Rosana Lima|Lima]], [[Lucas Sant’ana|Sant’ana]], [[Luciano da Silva Vidal|da Silva Vidal]], [[Rosangela da Silva Lorencato|da Silva Lorencato]]}} i {{Kpt|[[Martin Ezcurra|Ezcurra]]}}, [[2019]]
 |-
 | {{V|''V. paranaensis''}}
-| {{Kpt|[[Max Langer|Langer]], [[Neurides de Oliveira Martins|de Oliveira Martins]], [[Paulo Manzig|Manzig]], [[Gabriel de Souza Ferreira|de Souza Ferreira]], [[Julio Marsola|Marsola]], [[Edison Fortes|Fortes]], [[Rosana Lima|Lima]], [[Lucas Sant’ana|Sant’ana]], [[Luciano da Silva Vidal|da Silva Vidal]], [[Rosangela da Silva Lorencato|da Silva Lorencato]]}} i {{Kpt|[[Martin Ezurra|Ezurra]]}}, [[2019]]
+| {{Kpt|[[Max Langer|Langer]], [[Neurides de Oliveira Martins|de Oliveira Martins]], [[Paulo Manzig|Manzig]], [[Gabriel de Souza Ferreira|de Souza Ferreira]], [[Julio Marsola|Marsola]], [[Edison Fortes|Fortes]], [[Rosana Lima|Lima]], [[Lucas Sant’ana|Sant’ana]], [[Luciano da Silva Vidal|da Silva Vidal]], [[Rosangela da Silva Lorencato|da Silva Lorencato]]}} i {{Kpt|[[Martin Ezcurra|Ezcurra]]}}, [[2019]]
 |}

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
   |Korekta                =
   |nazwa                  = ''Vespersaurus'' (wesperzaur)
-  |długość                = 1-1,5m
+  |długość                = 1-1,5 m
   |wysokość               =
   |masa                   = ok. 11 kg
@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 Oprócz specyficznej budowy stóp, ''Vespersaurus'' różnił się od swoich krewniaków cechami kości biodrowej i kulszowej. Inne potencjalne [[diagnoza|cechy diagnostyczne]] dotyczą budowy kości czołowej, łopatki, kończyn przednich i kręgów.
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
   |miejsce                = [[Brazylia]]
 <small> Paraná ([[formacja]] [[Rio Paraná]])</small>
-  |czas                   = {{Występowanie}}
+  |czas                   = {{Występowanie|100|86}}
 <small>wczesna [[późna kreda]]</small>
   |systematyka            =
@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 {| class="wikitable"
 | {{V|''Vespersaurus''}}
-| {{Kpt|[[Max Langer|Langer]], [[Neurides de Oliveira Martins|de Oliveira Martins]], [[Paulo Manzig|Manzig]], [[Gabriel de Souza Ferreira|de Souza Ferreira]], [[Julio Marsola|Marsola]], [[Edison Fortes|Fortes]], [[Rosana Lima|Lima]], [[Lucas Sant’ana|Sant’ana]], [[Luciano da Silva Vidal|da Silva Vidal]], [[Rosangela Lorencato|Lorencato]]}} i {{Kpt|[[Martin Ezurra|Ezurra]]}}, [[2019]]
+| {{Kpt|[[Max Langer|Langer]], [[Neurides de Oliveira Martins|de Oliveira Martins]], [[Paulo Manzig|Manzig]], [[Gabriel de Souza Ferreira|de Souza Ferreira]], [[Julio Marsola|Marsola]], [[Edison Fortes|Fortes]], [[Rosana Lima|Lima]], [[Lucas Sant’ana|Sant’ana]], [[Luciano da Silva Vidal|da Silva Vidal]], [[Rosangela da Silva Lorencato|da Silva Lorencato]]}} i {{Kpt|[[Martin Ezurra|Ezurra]]}}, [[2019]]
 |-
 | {{V|''V. paranaensis''}}