Vulcanodon - Historia wersji

Taurovenator o 14:56, 1 cze 2024

2024-06-01T14:56:46Z

Taurovenator o 20:14, 19 paź 2023

2023-10-19T20:14:15Z

Mateusz o 13:14, 31 mar 2018

2018-03-31T13:14:27Z

Szerman o 10:13, 31 mar 2018

2018-03-31T10:13:31Z

Mateusz: aktualizacja

2018-03-21T08:01:16Z

aktualizacja

Mateusz: Nowe hasło

2016-04-01T09:43:50Z

Nowe hasło

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Vulcanodon''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Mateusz Tałanda]]
[[Tomasz Sokołowski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Vulcanodon'' (Wulkanodont)
|-
! '''Długość''':
| 11 m
|-
! '''Wysokość''':
| 3 m (grzbiet)
|-
! '''Masa''':
| ?

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Zimbabwe]] - wyspa na jeziorze Kariba

(warstwy ''Vulcanodon'')
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| 182-174 [[Ma]]

[[wczesna jura]] ([[toark]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

|-
| colspan=2 |[[Plik:Vulcanodon by kahless28.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja ''Vulcanodon''. Autor: [[Jakub Kowalski]].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
16.8° S, 28.3° E|wyspa na jeziorze Kariba
</display_points>
|}

'''Wulkanodont''' (łac. ''Vulcanodon karibaensis'') to prymitywny [[zauropod]], który zamieszkiwał tereny dzisiejszego [[Zimbabwe]] około 182-174 milionów lat temu. Jego nazwa znaczy "wulkaniczny ząb z jeziora Kariba". Został on formalnie opisany w 1972 roku przez [[Michael Raath|Michaela A. Raath'a]] z Uniwersytetu Witwatersrand, który mieści się w Johannesburgu ([[RPA]]). Przez długi czas był uważany za najstarszego i najprymitywniejszego znanego zauropoda - ogniwo pośrednie między prozauropodami a zauropodami.

== Materiał kopalny ==
Znaleziono niekompletny, ale [[artykułowany|połączony]] szkielet tego zwierzęcia bez szyi, głowy i dużej części dłoni. Oprócz tego natrafiono na kawałki przynajmniej dziewięciu zębów w okolicach miednicy wulkanodonta. Raath myślał, że należały do wulkanodonta. Były jednak pozostawione przez drapieżnika, który prawdopodobnie pożywiał się ciałem tego zauropoda.

== Anatomia ==
[[Plik:Vulcanodon.jpg|300px|thumb|right|Model wulkanodonta na terenie JuraParku w Solcu Kujawskim.]]
Anatomia wulkanodonta dokumentuje powstanie typowych dla [[zauropod]]ów kończyn. Przodkowie wulkanodonta i pozostałych zauropodów mieli skomplikowaną budowę kończyn, z dużymi przyczepami mięśni odpowiedzialnych za zginanie, prostowanie i rotację. Dzięki temu ich kończyny miały duży zakres ruchów, z możliwością biegu na tylnych kończynach i chwytnymi dłońmi. To się zmieniło wraz z pojawieniem się czworonożności i zwiększonego ciężaru ciała, które widzimy u wulkanodonta. Wszystkie cztery kończyny tego [[dinozaur]]a służą wyłącznie dźwiganiu jego pękatego ciała. Dlatego ich budowa jest bardzo prosta i przypomina kolumny. Wiele wystających wcześniej przyczepów mięśni uległo redukcji jak krętarz mniejszy (ang. ''lesser trochanter''), czy wyrostek łokciowy (ang. ''olecranon process''). Natomiast kość skokowa przyjęła kształt wałka, a dalsze kości stępu zanikły. Wszystko to ma służyć ograniczeniu ruchu kończyn do stąpania po ziemi. Wulkanodont ma kości przedramienia ułożone równolegle do siebie, co wymuszało ustawienie dłoni cały czas w stronę ziemi. Było to prawdopodobnie połączone ze zmianą kształtu dłoni z płaskiej w tubę jak u słonia. Jednak w przeciwieństwie do niego, wulkanodont miał jeszcze zgrabne palce. U późniejszych zauropodów uległy one skróceniu i redukcji. Innymi jego przystosowaniami do dźwigania powiększonego ciała jest rozszerzenie dolnej części piszczeli, wyprostowanie kości udowej i wydłużenie kończyn przednich. To ostatnie jest dowodem na w pełni czworonożną postawę tego zwierzęcia.

== Środowisko wulkanodonta ==
Jego otoczenie było pustynne, poprzecinane przez koryte okresowych rzek, suche.

== Wulkanodont na drzewie rodowym zauropodów ==
Początkowo uznany był za [[Prosauropoda|prozauropoda]], który miał pewne cechy [[konwergencja|konwergentne]] do zauropodów. Później umieszczono go w zauropodach w obrębie nowej rodziny [[Vulcanodontidae]]. Miał do niej także należeć [[Barapasaurus|barapazaur]] z [[wczesna jura|dolnej jury]] [[Dekan|Indii]]. Kilka lat później dodano do niej także słabo znane ''[[Ohmdenosaurus]]'' i ''[[Zizhongosaurus]]''. W [[2004]] roku opisano [[Tazoudasaurus|tazoudazaura]] jako najbliższego krewnego wulkanodonta, ale obecnie przeważa pogląd, że wulkanodont nie tworzy z innymi zauropodami odrębnej grupy i jest prymitywniejszy od większości [[jura]]jskich [[gatunek|gatunków]].

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
| {{V|''Vulcanodon''}}
| {{Kpt|[[Michael Raath|Raath]]}}, [[1972]]
|-
| {{V|''Vulcanodon karibaensis''}}
| {{Kpt|[[Michael Raath|Raath]]}}, [[1972]]
|}

== Bibliografia ==

Allain, R., Aquesbi, N., Dejax, J., Meyer, C.A., Monbaron, M., Montenat, C., Rechir, P., Rochdy, M., Russell, D.A., Taquet, P. 2004. A basal sauropod dinosaur from the Early Jurassic of Morocco. Comptes Rendus Palevol, t. 3, nr 3, str. 199-208. [http://www-personal.umich.edu/~wilsonja/JAW/Field_files/science.pdf]

Bonaparte, J.F. 1986. The dinosaurs (Carnosaurs, Allosaurids, Sauropods, Cetiosaurids) of the Middle Jurassic of Cerro Cóndor (Chubut, Argentina). Annales de Paléontologie, t. 72, nr 4, str. 325-386.

Bonnan, M.F. 2003. The evolution of manus shape in sauropod dinosaurs: implications for functional morphology, forelimb orientation, and phylogeny. Journal of Vertebrate Paleontology, t. 23, nr 3, str. 595-613. [[DOI: 10.1671/A1108]]

Cooper, M.R. 1984. A reassessment of ''Vulcanodon karibaensis'' Raath (Dinosauria: Saurischia) and the origin of the Sauropoda. Palaeontologia africana, t. 25, str. 203-231.

Nair, J.P., Salisbury, S.W. 2012. New anatomical information on ''Rhoetosaurus brownei'' Longman, 1926, a gravisaurian sauropodomorph dinosaur from the Middle Jurassic of Queensland, Australia. Journal of Vertebrate Paleontology, t. 32, nr 2, str. 369-394. [[doi:10.1080/02724634.2012.622324]]

Pol, D., Garrido, A., Cerda, I.A. 2011. A new sauropodomorph dinosaur from the Early Jurassic of Patagonia and the origin and evolution of the sauropod-type sacrum. PLoS One, t. 6, nr 1, str. e14572.

Rauhut, O.W., Fechner, R., Remes, K., Reis, K. 2011. How to get big in the Mesozoic: the evolution of the sauropodomorph body plan. Biology of the sauropod dinosaurs: Understanding the life of giants. W: Biology of the sauropod dinosaurs: understanding the life of giants. Bloomington: Indiana University Press, str. 119–149.

Rogers, K.C., Wilson, J.A. 2005. The sauropods: evolution and paleobiology. University of California Press, str. 1-349.

Upchurch, P. 1995. The evolutionary history of sauropod dinosaurs. Philosophical Transactions of the Royal Society of London B: Biological Sciences, t. 349, nr 1330, str. 365-390.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Sauropoda bazalne]]
[[Kategoria:Afryka]]
[[Kategoria:Zimbabwe]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Toark]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Vulcanodon''}}
 <small>
@@ Linia 114: / Linia 116: @@
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Jura]]
-[[Kategoria:synemur]]
+[[Kategoria:Synemur]]
-[[Kategoria:pliensbach]]
+[[Kategoria:Pliensbach]]

@@ Linia 61: / Linia 61: @@
 Znaleziono niekompletny, ale [[artykułowany|połączony]] szkielet tego zwierzęcia bez szyi, głowy i dużej części dłoni. Oprócz tego natrafiono na kawałki przynajmniej dziewięciu zębów w okolicach miednicy wulkanodonta. Raath myślał, że należały do wulkanodonta. Były jednak pozostawione przez drapieżnika, który prawdopodobnie pożywiał się ciałem tego zauropoda.
-Przez długi czas był uważany za najstarszego i najprymitywniejszego znanego zauropoda - ogniwo pośrednie między prozauropodami a zauropodami. Obecnie niektórzy naukowcy (Viglietti i in., [[2018]]) uznają, że mamy do czynienia z "najstarszym prawdziwym zauropodem". Co więcej, rewidują jego wiek - wg nich wulkanodont jest tak naprawdę starszy o ok. 10-15 [[Ma]] niż dotychczas sądzono. Przesuwają zatem jego występowanie z [[toark]]u na [[synemur]]-[[pliensbach]] (również [[wczesna jura]]).
+Przez długi czas był uważany za najstarszego i najprymitywniejszego znanego zauropoda - ogniwo pośrednie między prozauropodami a zauropodami. Obecnie niektórzy naukowcy (Viglietti i in., 2018) uznają, że mamy do czynienia z "najstarszym prawdziwym zauropodem". Co więcej, rewidują jego wiek - wg nich wulkanodont jest tak naprawdę starszy o ok. 10-15 [[Ma]] niż dotychczas sądzono. Przesuwają zatem jego występowanie z [[toark]]u na [[synemur]]-[[pliensbach]] (również [[wczesna jura]]).
 == Anatomia ==

@@ Linia 13: / Linia 13: @@
 {| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
-! colspan=2 | ''Vulcanodon'' (Wulkanodont)
+! colspan=2 | ''Vulcanodon'' (wulkanodont)
 |-
 ! '''Długość''':
@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 |}
 == Wstęp ==
-'''Wulkanodont''' (łac. ''Vulcanodon karibaensis'') to prymitywny [[zauropod]], który zamieszkiwał tereny dzisiejszego [[Zimbabwe]] gdzieś między 199 a 183 miliony lat temu. Okaz typowy wulkanodonta został znaleziony na wyspie 126/127 na jeziorze Kariba w 1969 roku. Znalazcą był A. Gibson, kapitan portu, który dostrzegł szkielet odsłonięty w warstwie piaskowca wewnątrz klifu po północno-zachdniej stronie wyspy. W miejscu tym odsłaniają się osady formacji [[Forest Sandstone]] i Batoka Basalt. Początkowo sądzono, że kości wulkanodonta pochodziły z tej drugiej jednostki, stąd nazwa. Dinozaur został formalnie opisany w [[1972]] roku przez [[Michael Raath|Michaela A. Raath'a]] z Uniwersytetu Witwatersrand, który mieści się w Johannesburgu ([[RPA]]). Jego nazwa znaczy "wulkaniczny ząb z jeziora Kariba". Przez długi czas był uważany za najstarszego i najprymitywniejszego znanego zauropoda - ogniwo pośrednie między prozauropodami a zauropodami.
+'''Wulkanodont''' (łac. ''Vulcanodon karibaensis'') to prymitywny [[zauropod]], który zamieszkiwał tereny dzisiejszego [[Zimbabwe]] gdzieś między 199 a 183 miliony lat temu. Okaz typowy wulkanodonta został znaleziony na wyspie 126/127 na jeziorze Kariba w 1969 roku. Znalazcą był A. Gibson, kapitan portu, który dostrzegł szkielet odsłonięty w warstwie piaskowca wewnątrz klifu po północno-zachdniej stronie wyspy. W miejscu tym odsłaniają się osady formacji [[Forest Sandstone]] i Batoka Basalt. Początkowo sądzono, że kości wulkanodonta pochodziły z tej drugiej jednostki, stąd nazwa. Dinozaur został formalnie opisany w [[1972]] roku przez [[Michael Raath|Michaela A. Raath'a]] z Uniwersytetu Witwatersrand, który mieści się w Johannesburgu ([[RPA]]). Jego nazwa znaczy "wulkaniczny ząb z jeziora Kariba".
-== Materiał kopalny ==
+== Materiał kopalny i wiek ==
 Znaleziono niekompletny, ale [[artykułowany|połączony]] szkielet tego zwierzęcia bez szyi, głowy i dużej części dłoni. Oprócz tego natrafiono na kawałki przynajmniej dziewięciu zębów w okolicach miednicy wulkanodonta. Raath myślał, że należały do wulkanodonta. Były jednak pozostawione przez drapieżnika, który prawdopodobnie pożywiał się ciałem tego zauropoda.
 == Anatomia ==

@@ Linia 52: / Linia 52: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-.8° S, 28.3° E|wyspa na jeziorze Kariba
+.8° S, 28.3° E~wyspa na jeziorze Kariba
 </display_points>
 |}

@@ Linia 28: / Linia 28: @@
 | [[Zimbabwe]] - wyspa na jeziorze Kariba
-<small>(warstwy ''Vulcanodon'')</small>
+<small>([[Forest Sandstone]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| 182-174 [[Ma]]
+| 199-183 [[Ma]]
-<small>[[wczesna jura]] ([[toark]])</small>
+<small>[[wczesna jura]] ([[synemur]]-[[pliensbach]])</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 55: / Linia 55: @@
 </display_points>
 |}
+== Wstęp ==
-'''Wulkanodont''' (łac. ''Vulcanodon karibaensis'') to prymitywny [[zauropod]], który zamieszkiwał tereny dzisiejszego [[Zimbabwe]] około 182-174 milionów lat temu. Jego nazwa znaczy "wulkaniczny ząb z jeziora Kariba". Został on formalnie opisany w 1972 roku przez [[Michael Raath|Michaela A. Raath'a]] z Uniwersytetu Witwatersrand, który mieści się w Johannesburgu ([[RPA]]). Przez długi czas był uważany za najstarszego i najprymitywniejszego znanego zauropoda - ogniwo pośrednie między prozauropodami a zauropodami.
+'''Wulkanodont''' (łac. ''Vulcanodon karibaensis'') to prymitywny [[zauropod]], który zamieszkiwał tereny dzisiejszego [[Zimbabwe]] gdzieś między 199 a 183 miliony lat temu. Okaz typowy wulkanodonta został znaleziony na wyspie 126/127 na jeziorze Kariba w 1969 roku. Znalazcą był A. Gibson, kapitan portu, który dostrzegł szkielet odsłonięty w warstwie piaskowca wewnątrz klifu po północno-zachdniej stronie wyspy. W miejscu tym odsłaniają się osady formacji [[Forest Sandstone]] i Batoka Basalt. Początkowo sądzono, że kości wulkanodonta pochodziły z tej drugiej jednostki, stąd nazwa. Dinozaur został formalnie opisany w [[1972]] roku przez [[Michael Raath|Michaela A. Raath'a]] z Uniwersytetu Witwatersrand, który mieści się w Johannesburgu ([[RPA]]). Jego nazwa znaczy "wulkaniczny ząb z jeziora Kariba". Przez długi czas był uważany za najstarszego i najprymitywniejszego znanego zauropoda - ogniwo pośrednie między prozauropodami a zauropodami.
 == Materiał kopalny ==
@@ Linia 66: / Linia 66: @@
 == Środowisko wulkanodonta ==
-Jego otoczenie było pustynne, poprzecinane przez koryte okresowych rzek, suche.
+Jego otoczenie było pustynne, poprzecinane przez koryta okresowych rzek, suche.
 == Wulkanodont na drzewie rodowym zauropodów ==
@@ Linia 99: / Linia 99: @@
 Upchurch, P. 1995. The evolutionary history of sauropod dinosaurs. Philosophical Transactions of the Royal Society of London B: Biological Sciences, t. 349, nr 1330, str. 365-390.
 </small>
 [[Kategoria:Dinosauria]]
@@ Linia 110: / Linia 112: @@
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Jura]]
-[[Kategoria:Toark]]
+[[Kategoria:synemur]]