Eopinacosaurus

Opis w trakcie rozbudowy

Autor:

Michał Siedlecki

---

Eopinacosaurus (eopinakozaur)
Dieta	roślinożerny
Miejsce	Chiny - Mongolia Wewnętrzna (formacja Bayan Mandahu) ?Mongolia - Ajmak Południowogobijski (formacja ?Djadochta)
Czas	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 późna kreda (kampan)
Systematyka	Dinosauria Ornithischia Thyreophora Ankylosauria Ankylosauridae Ankylosaurinae
Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [1] 5 m Porównanie wielkości Eopinacosaurus i człowieka. Sylwetki: Phylopic.org

Wstęp

Eopinacosaurus to rodzaj stosunkowo małego ankylozauryda żyjącego na terenie dzisiejszej środkowej Azji w drugiej połowie epoki późnej kredy. Do 2026 roku znany był jako drugi nazwany gatunek Pinacosaurus.

Etymologia

Nazwa rodzajowa pochodzi ze starożytnej greki i oznacza "wczesny płytkowy jaszczur" (eos - "świt"; pinax - "deska", "płytka", "tabliczka"; saurus - "jaszczur", "gad") co odnosi się do wcześniejszego wieku lub bycia bardziej pierwotnym od Pinacosaurus (Penkalski, 2026). Epitet gatunkowy oznacza "mefistofelesogłowy", co nawiązuje do Mefistofelesa, demona z dramatu Goethego, pt. "Faust", gdyż znaleziona czaszka omawianego taksonu przypominała autorom jego pierwotnego opisu głowę diabła (Godefroit i in., 1999).

Materiał kopalny

Holotyp (IMM 96BM3/1) to artykułowany szkielet osobnika wpółdorosłego. Tworzą go czaszka, oba półpierścienie szyjne oraz prawie kompletny szkielet pozaczaszkowy (brakuje tylko pewnych elementów kończyn i pancerza grzbietowego) wydobyty in situ. Okaz ten pochodzi z osadów stanowiska Bayan Mandahu, należących do dolnych warstw formacji Bayan Mandahu (Godefroit i in., 1999; Penkalski, 2026).

Do rodzaju Eopinacosaurus przypisano również tymczasowo (jako E. cf. E. mephistocephalus) okaz MPC-D 100/1337a, pochodzący z dolnej części profilu stanowiska w Tugrikin Shireh, którego osady należą do formacji Djadokhta. Tworzą go jeszcze nieopisana czaszka i kręgi szyjne. (Penkalski, 2026)

Budowa i systematyka

Eopinakozaur był niewielkim ankylozaurydem, dość podobnym do pinakozaura. Odróżniał się od niego brakiem wycięcia w ornamentacji czaszki ponad nozdrzami oraz długimi i smukłymi rogami na kościach łuskowych, sięgającymi wyraźnie za tylny brzeg czaszki. Szerokość czaszki w okolicach tych rogów była większa niż w okolicy nadoczodołowej. E. mephistocephalus nie miał też wcięcia na kości łzowej (Arbour i Currie, 2015). Godefroit i in. (1999) wymieniali też inne różnice dotyczące czaszki, łopatki oraz kończyn przednich. Bazują one jednak na porównaniu z osobnikiem P. grangeri będącym w innym wieku niż okaz typowy E. mephistocephalus. Być może więc niektóre z tych cech są związane z ontogenezą. Taką opinię potwierdzają to również Burns i in. (2011). Autorzy ci podają jednak, że oprócz różnicy w kształcie i wielkości rogów na kościach łuskowych, oba gatunki różnią się kształtem dachu czaszki za oczodołami (u gatunku typowego jest on płaski, a u E. mephistocephalus – okrągły) oraz jedną cechą kości biodrowej. Jednak wg Arbour (2014) pierwsza z tych różnic jest trudna do oceny. Penkalski (2026) zakwestionował część cech diagnostycznych proponowanych przez zespół Godefroit'a w 1999 r., m.in. kształt i orientację oczodołów oraz detale dotyczące kształtu kości łzowej i kości ciemieniowej oraz widoczność nozdrzy zewnętrznych. Ponadto zauważył, iż w przypadku pewnych cech czzaszki przypomina on Saichania.

Opisany w 1999 r jako drugi gatunek pinakozaura, P. mephistocephalus, przez kilkanaście lat był uznawany za drugi ważny gatunek tego rodzaju (choć Paul (2010 i kolejne wydania) sądził, że prawdopodobnie był to męski osobnik gatunku P. grangeri).

Spis gatunków

Eopinacosaurus	Penkalski, 1933
E. mephistocephalus	(Godefroit, Pereda Superbiola, Li i Dong, 1999) Penkalski, 2026
= Pinacosaurus mephistocephalus	Godefroit, Pereda Superbiola, Li i Dong, 1999

Bibliografia

Godefroit, P., Pereda-Suberbiola, X., Li, H., Dong, Z. (1999) "A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P.R. China)", Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre 69, 17-36.

Penkalski, P. (2026). "The morphology and systematics of Pinacosaurus". Historical Biology, 1-42. doi:10.1080/08912963.2026.2633178

Paul, G.S. (2010) "Princeton Field Guide to Dinosaurs"