Bagaceratops: Różnice pomiędzy wersjami
m (→Budowa) |
(Uzupełnienia) |
||
Linia 2: | Linia 2: | ||
{{Opis | {{Opis | ||
|Autor = [[Łukasz Czepiński]] | |Autor = [[Łukasz Czepiński]] | ||
− | |Korekta = [[Kamil Kamiński]], [[Maciej Ziegler]] | + | |Korekta = [[Kamil Kamiński]], [[Maciej Ziegler]], [[Paweł Konarzewski]] |
|nazwa = ''Bagaceratops'' (bagaceratops) | |nazwa = ''Bagaceratops'' (bagaceratops) | ||
|długość = do 2,5 m | |długość = do 2,5 m | ||
Linia 10: | Linia 10: | ||
[[Mongolia]] <br><small>ajmak południowogobijski ([[formacja]] [[Baruungoyot]])</small> | [[Mongolia]] <br><small>ajmak południowogobijski ([[formacja]] [[Baruungoyot]])</small> | ||
[[Chiny]] <br><small>Mongolia Wewnętrzna ([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])</small> | [[Chiny]] <br><small>Mongolia Wewnętrzna ([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])</small> | ||
− | |czas = {{Występowanie| | + | |czas = {{Występowanie|83.6|72.1}} |
{{Wiek|kampan|kampan}}<br> | {{Wiek|kampan|kampan}}<br> | ||
<small>późna [[kreda]] ([[kampan]])</small> | <small>późna [[kreda]] ([[kampan]])</small> | ||
Linia 32: | Linia 32: | ||
}} | }} | ||
==Wstęp== | ==Wstęp== | ||
− | ''Bagaceratops'' to [[rodzaj]] niewielkiego dinozaura rogatego ([[ceratops]]a), blisko spokrewnionego z ''[[Protoceratops]]''. Żył w [[kreda późna|późnej kredzie]] na terenach Pustyni Gobi, w [[Mongolia|Mongolii]] i [[Chiny|Chinach]]. | + | ''Bagaceratops'' to [[rodzaj]] niewielkiego dinozaura rogatego ([[ceratops]]a), blisko spokrewnionego z ''[[Protoceratops]]''. Żył w [[kreda późna|późnej kredzie]] na terenach Pustyni Gobi, w [[Mongolia|Mongolii]] i [[Chiny|Chinach]]. |
+ | |||
+ | ==Historia taksonu== | ||
+ | ''Bagaceratops'' został opisany na podstawie materiału zebranego przez Polsko-Mongolskie Ekspedycje Paleontologiczne przez [[Maryańska|Teresę Maryańską]] i [[Osmólska|Halszkę Osmólską]] w [[1975]] roku. | ||
+ | |||
+ | Kolejne gatunki (''Lamaceratops tereschenkoi'', ''Platyceratops tatarinovi'', ''Gobiceratops minutus'', ''Magnirostris dodsoni''), opisywane na podstawie pojedynczych okazów z tego samego regionu co kolekcja typowa (Alifanov, 2003; 2008; You & Dong, 2003), okazały się być młodszymi synonimami ''B. rozhdestvenskyi'', a obserwowane różnice wynikały ze zmienności wewnątrzgatunkowej i różnego wieku osobników (Czepiński, 2020a). | ||
+ | |||
+ | ==Materiał kopalny== | ||
+ | [[Plik:Bagaceratops Skeleton Reconstruction.png|thumb|Rekonstrukcja szkieletu ''Bagaceratops''. Autor: PaleoNeolitic [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bagaceratops_Skeleton_Reconstruction.png]]] | ||
+ | [[Holotyp]] o numerze katalogowym ZPAL MgD-I/126 to średniej wielkości czaszka pozbawiona części pyska oraz kości budujących kryzę (zob. rys. po lewej). | ||
+ | |||
+ | W sumie znanych jest ok. 50 szkieletów należących do osobników w różnym wieku. | ||
==Budowa== | ==Budowa== | ||
[[Plik:Bagaceratops Restoration.png|thumb|right|300px|Rekonstrukcja przyżyciowa ''Bagaceratops''. Autor: PaleoNeolitic. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Bagaceratops_Restoration.png]]] | [[Plik:Bagaceratops Restoration.png|thumb|right|300px|Rekonstrukcja przyżyciowa ''Bagaceratops''. Autor: PaleoNeolitic. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Bagaceratops_Restoration.png]]] | ||
− | ''Bagaceratops'' był niedużym roślinożercą | + | ''Bagaceratops'' był niedużym roślinożercą. Większość materiału stanowią osobniki średniej wielkości, przez co przez długi czas uznawano, że był on znacznie mniejszy i miał krótszą niż ''[[Protoceratops]]'' kryzę z tyłu czaszki. W rzeczywistości rodzaje te osiągały zbliżone rozmiary, chociaż kryza bagaceratopsa rzeczywiście była nieco mniej rozbudowana. |
Cechami charakterystycznymi dla bagaceratopsa są: obecność dobrze rozbudowanego dodatkowego okna na szwie przedszczękowo-szczękowym, zlane kości nosowe tworzące pojedynczy, trapezowaty róg, oraz ostra krawędź wyrostka policzkowego kości zębowej, być może służący za przyczep mięśni żuchwy. Wszystkie okazy ''Bagaceratops'' mają również wydłużoną bezzębną część kości szczękowej oraz są pozbawione zębów na kości przedszczękowej. | Cechami charakterystycznymi dla bagaceratopsa są: obecność dobrze rozbudowanego dodatkowego okna na szwie przedszczękowo-szczękowym, zlane kości nosowe tworzące pojedynczy, trapezowaty róg, oraz ostra krawędź wyrostka policzkowego kości zębowej, być może służący za przyczep mięśni żuchwy. Wszystkie okazy ''Bagaceratops'' mają również wydłużoną bezzębną część kości szczękowej oraz są pozbawione zębów na kości przedszczękowej. | ||
+ | |||
+ | Kim i in. (2019) opisali szkielet pozaczaszkowy bagaceratopsa. Swoją budową bardzo przypominał swojego kuzyna [[Protoceratops|protoceratopsa]], jedynie różnił się anatomią i położeniem obojczyka. Zobacz więcej [[Protoceratops#Budowa]]. | ||
Jeden z okazów, przypisany jako ''Bagaceratops'' [[sp.]], wykazuje budowę pośrednią między ''[[Protoceratops]] andrewsi'' a ''B. rozhdestvenskyi''. Sugeruje to, że ''P. andrewsi'' mógł być przodkiem bagaceratopsa (Czepiński, 2020b). | Jeden z okazów, przypisany jako ''Bagaceratops'' [[sp.]], wykazuje budowę pośrednią między ''[[Protoceratops]] andrewsi'' a ''B. rozhdestvenskyi''. Sugeruje to, że ''P. andrewsi'' mógł być przodkiem bagaceratopsa (Czepiński, 2020b). | ||
− | == | + | ==Ontogeneza== |
− | '' | + | [[Plik:Bagaceratops ontogeny.png|thumb|Zmiany wyglądu ''Bagaceatops'' podczas ontogenezy. Autor: Саша Багаев [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bagaceratops_ontogeny.png]]] |
+ | Podczas ontogenezy u ''Bagaceratops'' najbardziej zmieniał się wygląd czaszki. Najmłodsze osobniki nie miały kości jarzmowej wraz znajdującej się na niej rogiem, która zaczęła się rozwijać wraz ze wzrostem osobników. Małe okazy cechowały się dużymi oczodołami, jednak z biegiem czasu zmniejszały się. Róg nosowy był już obecny u najmniejszych okazów. Podczas wzrostu stawał się on coraz bardziej widoczny i przybierał trapezowaty kształt. Kryza stawała się coraz większa i zasłaniała kark tego niewielkiego ceratopsa (Czepiński, 2020a). | ||
− | + | ==Etymologia== | |
+ | Nazwa rodzajowa ''Bagaceratops'' to połączenie słowa ''baga'' (z j. mongolskiego znaczy mały) oraz ''ceratops'' (znaczy rogate oblicze lub rogata twarz). Epitet gatunkowy ''rozhdestvenskyi'' honoruje rosyjskiego paleontologa [[Rozhdestvensky|Anatolija Rożdiestwienskiego]]. | ||
==Spis gatunków== | ==Spis gatunków== | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| {{V| ''Bagaceratops''}} | | {{V| ''Bagaceratops''}} | ||
− | | {{Kpt|[[Teresa Maryańska|Maryańska]]}} i {{Kpt|[[Halszka Osmólska|Osmólska]]}}, | + | | {{Kpt|[[Teresa Maryańska|Maryańska]]}} i {{Kpt|[[Halszka Osmólska|Osmólska]]}}, [[1975]] |
|- | |- | ||
|= ''Gobiceratops'' | |= ''Gobiceratops'' | ||
Linia 64: | Linia 79: | ||
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]] | | {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]] | ||
|- | |- | ||
− | | {{V|'' | + | | {{V|''B. rozhdestvenskyi''}} |
− | | {{Kpt|[[Teresa Maryańska|Maryańska]]}} i {{Kpt|[[Halszka Osmólska|Osmólska]]}}, | + | | {{Kpt|[[Teresa Maryańska|Maryańska]]}} i {{Kpt|[[Halszka Osmólska|Osmólska]]}}, [[1975]] |
|- | |- | ||
|= ''Gobiceratops minutus'' | |= ''Gobiceratops minutus'' | ||
Linia 79: | Linia 94: | ||
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]] | | {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]] | ||
|} | |} | ||
+ | |||
+ | ==Galeria== | ||
+ | <gallery> | ||
+ | Plik:Bagaceratops specimen MPC-D 100 551B.png|Przypisywany okaz ''Bagaceratops'' sp., Źródło: Czepiński 2020b [https://www.app.pan.pl/article/item/app007012019.html] | ||
+ | Plik:Magnirostris holotype.jpg|Czaszka dorosłego ''Bagaceratops'' (holotyp ''Magnirostris''). Fot. Jonathan Chen [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Magnirostris_holotype.jpg] | ||
+ | Plik:Gobi skelleton.jpg|Rekonstrukcja szkieletu młodocianego bagaceratopsa (na biało holotyp ''Gobiceratops''). Autor: Crizz30 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gobi_skelleton.jpg] | ||
+ | Plik:Bagaceratops KID 196 specimen.png|Rekonstrukcja okaz KID 196 Autor: PaleoNeolitic [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bagaceratops_KID_196_specimen.png] | ||
+ | Plik:Bagaceratops & Protoceratops skull comparison.png|Porównanie okazu przypisanego ''Bagaceratops'' sp., (A) do ''Protoceratops andrewsi'' (B). Źródło: Czepiński 2020b [https://www.app.pan.pl/article/item/app007012019.html] | ||
+ | Plik:Bagaceratops & Protoceratops evolution.png|Hipotetyczna ewolucja ''Protoceratops andrewsi''–''Bagaceratops rozhdestvenskyi''. Źródło: Czepiński 2020b [https://www.app.pan.pl/article/item/app007012019.html] | ||
+ | </gallery> | ||
==Bibliografia== | ==Bibliografia== | ||
<small> | <small> | ||
− | Alifanov, V.R. | + | Alifanov, V.R. (2003). Two new dinosaurs of the infraorder Neoceratopsia (Ornithischia) from the Upper Cretaceous of the Nemegt depression, Mongolian People’s Republic. ''Paleontological Journal'' 37:524–534 |
+ | |||
+ | Alifanov, V.R., (2008). "The tiny horned dinosaur ''Gobiceratops minutus'' gen. et sp. nov. (Bagaceratopidae, Neoceratopsia) from the Upper Cretaceous of Mongolia". ''Paleontological Journal'' 42:621–633 | ||
− | + | Czepiński, Ł., (2020a). "Ontogeny and variation of a protoceratopsid dinosaur ''Bagaceratops rozhdestvenskyi'' from the Late Cretaceous of the Gobi Desert". ''Historical biology'' [[doi:10.1080/08912963.2019.1593404]] | |
− | Czepiński, Ł. | + | Czepiński, Ł. (2020b). "New protoceratopsid specimens improve the age correlation of the Upper Cretaceous Gobi Desert strata". ''Acta Palaeontologica Polonica'' [[doi:10.4202/app.00701.2019]] |
− | + | Kim, B., Yun, H., Lee, Y.-N. (2019). "The postcranial skeleton of ''Bagaceratops'' (Ornithischia: Neoceratopsia) from the Baruungoyot Formation (Upper Cretaceous) in Hermiin Tsav of southwestern Gobi, Mongolia". ''Journal of the Geological Society of Korea''. 55 (2): 179−190. [[doi:10.14770/jgsk.2019.55.2.179]] | |
− | Maryańska, T., Osmólska, H. | + | Maryańska, T., Osmólska, H. (1975). "Protoceratopsidae (Dinosauria) of Asia". ''Palaeontologica Polonica'' 33:133–181. |
− | You, H. & Dong, Z. | + | You, H. & Dong, Z. (2003). "A new protoceratopsid (Dinosauria: neoceratopsia) from the Late Cretaceous of Inner Mongolia, China". ''Acta Geologica Sinica'' 77:299–303</small> |
[[Kategoria:Dinosauria]] | [[Kategoria:Dinosauria]] |
Aktualna wersja na dzień 10:33, 6 lut 2023
Autor: | Łukasz Czepiński |
Korekta: | Kamil Kamiński, Maciej Ziegler, Paweł Konarzewski |
Bagaceratops (bagaceratops) | |||||
---|---|---|---|---|---|
Długość | do 2,5 m | ||||
Dieta | roślinożerny | ||||
Miejsce | Mongolia ajmak południowogobijski (formacja Baruungoyot) Chiny | ||||
Czas | |||||
Systematyka | Dinosauria | ||||
ZPAL MgD-I/126, holotyp Bagaceratops rozhdestvenskyi. Autor: Łukasz Czepiński.
Porównanie wielkości Bagaceratops i człowieka. | |||||
Mapa znalezisk | |||||
Wczytywanie mapy…
|
Wstęp
Bagaceratops to rodzaj niewielkiego dinozaura rogatego (ceratopsa), blisko spokrewnionego z Protoceratops. Żył w późnej kredzie na terenach Pustyni Gobi, w Mongolii i Chinach.
Historia taksonu
Bagaceratops został opisany na podstawie materiału zebranego przez Polsko-Mongolskie Ekspedycje Paleontologiczne przez Teresę Maryańską i Halszkę Osmólską w 1975 roku.
Kolejne gatunki (Lamaceratops tereschenkoi, Platyceratops tatarinovi, Gobiceratops minutus, Magnirostris dodsoni), opisywane na podstawie pojedynczych okazów z tego samego regionu co kolekcja typowa (Alifanov, 2003; 2008; You & Dong, 2003), okazały się być młodszymi synonimami B. rozhdestvenskyi, a obserwowane różnice wynikały ze zmienności wewnątrzgatunkowej i różnego wieku osobników (Czepiński, 2020a).
Materiał kopalny
Holotyp o numerze katalogowym ZPAL MgD-I/126 to średniej wielkości czaszka pozbawiona części pyska oraz kości budujących kryzę (zob. rys. po lewej).
W sumie znanych jest ok. 50 szkieletów należących do osobników w różnym wieku.
Budowa
Bagaceratops był niedużym roślinożercą. Większość materiału stanowią osobniki średniej wielkości, przez co przez długi czas uznawano, że był on znacznie mniejszy i miał krótszą niż Protoceratops kryzę z tyłu czaszki. W rzeczywistości rodzaje te osiągały zbliżone rozmiary, chociaż kryza bagaceratopsa rzeczywiście była nieco mniej rozbudowana.
Cechami charakterystycznymi dla bagaceratopsa są: obecność dobrze rozbudowanego dodatkowego okna na szwie przedszczękowo-szczękowym, zlane kości nosowe tworzące pojedynczy, trapezowaty róg, oraz ostra krawędź wyrostka policzkowego kości zębowej, być może służący za przyczep mięśni żuchwy. Wszystkie okazy Bagaceratops mają również wydłużoną bezzębną część kości szczękowej oraz są pozbawione zębów na kości przedszczękowej.
Kim i in. (2019) opisali szkielet pozaczaszkowy bagaceratopsa. Swoją budową bardzo przypominał swojego kuzyna protoceratopsa, jedynie różnił się anatomią i położeniem obojczyka. Zobacz więcej Protoceratops#Budowa.
Jeden z okazów, przypisany jako Bagaceratops sp., wykazuje budowę pośrednią między Protoceratops andrewsi a B. rozhdestvenskyi. Sugeruje to, że P. andrewsi mógł być przodkiem bagaceratopsa (Czepiński, 2020b).
Ontogeneza
Podczas ontogenezy u Bagaceratops najbardziej zmieniał się wygląd czaszki. Najmłodsze osobniki nie miały kości jarzmowej wraz znajdującej się na niej rogiem, która zaczęła się rozwijać wraz ze wzrostem osobników. Małe okazy cechowały się dużymi oczodołami, jednak z biegiem czasu zmniejszały się. Róg nosowy był już obecny u najmniejszych okazów. Podczas wzrostu stawał się on coraz bardziej widoczny i przybierał trapezowaty kształt. Kryza stawała się coraz większa i zasłaniała kark tego niewielkiego ceratopsa (Czepiński, 2020a).
Etymologia
Nazwa rodzajowa Bagaceratops to połączenie słowa baga (z j. mongolskiego znaczy mały) oraz ceratops (znaczy rogate oblicze lub rogata twarz). Epitet gatunkowy rozhdestvenskyi honoruje rosyjskiego paleontologa Anatolija Rożdiestwienskiego.
Spis gatunków
Bagaceratops | Maryańska i Osmólska, 1975 |
= Gobiceratops | Alifanov, 2008 |
= Lamaceratops | Alifanov, 2003 |
= Magnirostris | You & Dong, 2003 |
= Platyceratops | Alifanov, 2003 |
B. rozhdestvenskyi | Maryańska i Osmólska, 1975 |
= Gobiceratops minutus | Alifanov, 2008 |
= Lamaceratops tereschenkoi | Alifanov, 2003 |
= Magnirostris dodsoni | You & Dong, 2003 |
= Platyceratops tatarinovi | Alifanov, 2003 |
Galeria
Przypisywany okaz Bagaceratops sp., Źródło: Czepiński 2020b [1]
Czaszka dorosłego Bagaceratops (holotyp Magnirostris). Fot. Jonathan Chen [2]
Rekonstrukcja szkieletu młodocianego bagaceratopsa (na biało holotyp Gobiceratops). Autor: Crizz30 [3]
Rekonstrukcja okaz KID 196 Autor: PaleoNeolitic [4]
Porównanie okazu przypisanego Bagaceratops sp., (A) do Protoceratops andrewsi (B). Źródło: Czepiński 2020b [5]
Hipotetyczna ewolucja Protoceratops andrewsi–Bagaceratops rozhdestvenskyi. Źródło: Czepiński 2020b [6]
Bibliografia
Alifanov, V.R. (2003). Two new dinosaurs of the infraorder Neoceratopsia (Ornithischia) from the Upper Cretaceous of the Nemegt depression, Mongolian People’s Republic. Paleontological Journal 37:524–534
Alifanov, V.R., (2008). "The tiny horned dinosaur Gobiceratops minutus gen. et sp. nov. (Bagaceratopidae, Neoceratopsia) from the Upper Cretaceous of Mongolia". Paleontological Journal 42:621–633
Czepiński, Ł., (2020a). "Ontogeny and variation of a protoceratopsid dinosaur Bagaceratops rozhdestvenskyi from the Late Cretaceous of the Gobi Desert". Historical biology doi:10.1080/08912963.2019.1593404
Czepiński, Ł. (2020b). "New protoceratopsid specimens improve the age correlation of the Upper Cretaceous Gobi Desert strata". Acta Palaeontologica Polonica doi:10.4202/app.00701.2019
Kim, B., Yun, H., Lee, Y.-N. (2019). "The postcranial skeleton of Bagaceratops (Ornithischia: Neoceratopsia) from the Baruungoyot Formation (Upper Cretaceous) in Hermiin Tsav of southwestern Gobi, Mongolia". Journal of the Geological Society of Korea. 55 (2): 179−190. doi:10.14770/jgsk.2019.55.2.179
Maryańska, T., Osmólska, H. (1975). "Protoceratopsidae (Dinosauria) of Asia". Palaeontologica Polonica 33:133–181.
You, H. & Dong, Z. (2003). "A new protoceratopsid (Dinosauria: neoceratopsia) from the Late Cretaceous of Inner Mongolia, China". Acta Geologica Sinica 77:299–303