Cryptarcus: Różnice pomiędzy wersjami
m (→Bibliografia) |
m |
||
| Linia 36: | Linia 36: | ||
==Materiał kopalny== | ==Materiał kopalny== | ||
[[Plik:Cryptarcus skull.jpg|thumb|Rekonstrukcja czaszki [[holotyp]]owej ''Cryptarcus''. Źródło: Holmes i in., 2026 [https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/cjes-2025-0031].]] | [[Plik:Cryptarcus skull.jpg|thumb|Rekonstrukcja czaszki [[holotyp]]owej ''Cryptarcus''. Źródło: Holmes i in., 2026 [https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/cjes-2025-0031].]] | ||
| − | [[Holotyp]] o numerze katalogowym CMNFV 8800 to prawie | + | [[Holotyp]] o numerze katalogowym CMNFV 8800 to prawie kompletna czaszka pozbawiona części dzioba, kości jarzmowych, części prawej kości kwadratowej, łuskowej i ciemieniowej. |
Materiał przypisany (TMP 2013.019.0038) to częściowa kość ciemieniowa. | Materiał przypisany (TMP 2013.019.0038) to częściowa kość ciemieniowa. | ||
==Budowa i systematyka== | ==Budowa i systematyka== | ||
| − | ''Cryptarcus'' wykazywał podobieństwa w budowie kryzy do ''[[Pentaceratops]]''. Miał on kryzę szerszą z przodu niż z tyłu oraz głębokie wcięcie kości ciemieniowej w kształcie litery U. Na kości ciemieniowej znajdowały się po trzy pary [[epiparietales|rożków ciemieniowych]] (ep 1-3). W odróżnieniu od większości [[Chasmosaurinae|chasmozaurynów]] dwie pierwsze pary wyrostków ciemieniowych (ep 1 i ep 2) były zaokrąglone i | + | ''Cryptarcus'' wykazywał podobieństwa w budowie kryzy do ''[[Pentaceratops]]''. Miał on kryzę szerszą z przodu niż z tyłu oraz głębokie wcięcie kości ciemieniowej w kształcie litery U. Na kości ciemieniowej znajdowały się po trzy pary [[epiparietales|rożków ciemieniowych]] (ep 1-3). W odróżnieniu od większości [[Chasmosaurinae|chasmozaurynów]] dwie pierwsze pary wyrostków ciemieniowych (ep 1 i ep 2) były zaokrąglone i znajdowały się bardzo blisko siebie, tworząc niemal jednolitą strukturę. Dodatkowo nie wystawały one z kryzy, lecz znajdowały się na jej powierzchni. ''Cryptarcus'' miał również unikatową budowę kości przedszczękowej. |
Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Holmesa i in. (2026) dała trzy topologie konsensusu. W pierwszej z nich ''Cryptarcus'' był bliżej spokrewniony z ''[[Chasmosaurus]]'' niż ''[[Pentaceratops]]'', a w drugiej wynik był odwrotny. Z kolei w trzeciej wersji dokładne pokrewieństwo nie zostało rozstrzygnięte. | Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Holmesa i in. (2026) dała trzy topologie konsensusu. W pierwszej z nich ''Cryptarcus'' był bliżej spokrewniony z ''[[Chasmosaurus]]'' niż ''[[Pentaceratops]]'', a w drugiej wynik był odwrotny. Z kolei w trzeciej wersji dokładne pokrewieństwo nie zostało rozstrzygnięte. | ||
Wersja z 12:14, 25 mar 2026
| Autor: | Paweł Konarzewski |
| Cryptarcus | |
|---|---|
| Dieta | roślinożerny |
| Miejsce | Kanada - Alberta
(górna część formacji Dinosaur Park) |
| Czas |
ok. 76,5-75,8 Ma [1] |
| Systematyka | Dinosauria |
 Rekonstrukcja przyżyciowa Cryptarcus. Autor: Connor Ashbridge [2] | |
Wstęp
Cryptarcus to rodzaj chasmozauryna żyjącego w późnej kredzie na terenie dzisiejszej Kanady. Przez długi czas był uważany za gatunek chasmozaura. W 2026 roku Holmes i współpracownicy utworzyli dla niego nowy rodzaj.
Materiał kopalny
Holotyp o numerze katalogowym CMNFV 8800 to prawie kompletna czaszka pozbawiona części dzioba, kości jarzmowych, części prawej kości kwadratowej, łuskowej i ciemieniowej.
Materiał przypisany (TMP 2013.019.0038) to częściowa kość ciemieniowa.
Budowa i systematyka
Cryptarcus wykazywał podobieństwa w budowie kryzy do Pentaceratops. Miał on kryzę szerszą z przodu niż z tyłu oraz głębokie wcięcie kości ciemieniowej w kształcie litery U. Na kości ciemieniowej znajdowały się po trzy pary rożków ciemieniowych (ep 1-3). W odróżnieniu od większości chasmozaurynów dwie pierwsze pary wyrostków ciemieniowych (ep 1 i ep 2) były zaokrąglone i znajdowały się bardzo blisko siebie, tworząc niemal jednolitą strukturę. Dodatkowo nie wystawały one z kryzy, lecz znajdowały się na jej powierzchni. Cryptarcus miał również unikatową budowę kości przedszczękowej.
Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Holmesa i in. (2026) dała trzy topologie konsensusu. W pierwszej z nich Cryptarcus był bliżej spokrewniony z Chasmosaurus niż Pentaceratops, a w drugiej wynik był odwrotny. Z kolei w trzeciej wersji dokładne pokrewieństwo nie zostało rozstrzygnięte.
Etymologia
Nazwa rodzajowa Cryptarcus to połączenie łacińskich słów cryptos (ukryty) oraz arcus (łuk). Nawiązuje ona do łukowatego kształtu tylnej części kości ciemieniowej oraz faktu, że przez długi czas Cryptarcus był uważany za jeden z gatunków Chasmosaurus. Epitet gatunkowy russelli został nadany na cześć Lorisa S. Russella, który wydobył holotyp w 1936 roku.
Spis gatunków
| Cryptarcus | Holmes, Mallon, Ryan i Evans, 2026 |
| C. russelli | (Sternberg, 1940) Holmes, Mallon, Ryan i Evans, 2026 |
| = Chasmosaurus russelli | Sternberg, 1940 |
Bibliografia
Holmes, R. B., Mallon, J. C., Ryan, M. J., & Evans, D. C. (2026). "New information on the holotype of "Chasmosaurus" russelli (Ornithischia: Ceratopsidae) necessitates the establishment of a new genus to receive the species". Canadian Journal of Earth Scienc. 63: 1-20. doi:10.1139/cjes-2025-0031
- ↑ Eberth, D. A., Evans, D. C., Ramezani, J., Kamo, S. L., Brown, C. M., Currie, P. J., & Braman, D. R. (2023). "Calibrating geologic strata, dinosaurs, and other fossils at Dinosaur Provincial Park (Alberta, Canada) using a new CA-ID-TIMS U–Pb geochronology". Canadian Journal of Earth Sciences. doi:10.1139/cjes-2023-0037
![[2]](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cryptarcus_russelli.png){kind=link}