Bahariya: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Dinozaury.com
Skocz do: nawigacja, szukaj
m (→‎Bezkręgowce)
m (→‎Bezkręgowce)
Linia 589: Linia 589:
  
 
===Bezkręgowce===
 
===Bezkręgowce===
−
Znanymi grupami bezkręgowców z formacji Bahariya są ślimaki, koralowce (''Exogyra'' [[sp.]], ''Nucula'' [[sp.]], ''Cardium'' [[sp.]], ''Gastrochaena'' [[sp.]] i ''Ostrea flabellata''), amonity (''Neolobites vibrayeanus'' i ''Baculites'' [[sp.]]), kraby (Necrocarcinidae) oraz małżoraczki (''Amphicytherura sexta'', ''Anticythereis gaensis'', ''Bairdia bassiounii'', ''Bairdia elongata'', ''Bairdia'' [[sp.]] A, ''Bairdia'' [[sp.]] B, ''Brachycythere ledaforma porosa'', ''Bythoceratina avnonensis'', ''Bythoceratina tamarae'', ''Bythocypris eskeri'', ''Cythereis algeriana'', ''Cythereis bicornis levis'', ''Cythereis canteriolata'', ''Cytherella ovata'', ''Cytherella paenovata'', ''Cytherella parallela'', ''Cytherella sulcata'', ''Fabanella'' [[sp.]], ''Fabanella'' [[sp.]], ''Loxoconcha clinocosta'', ''Loxoconcha fletcheri'', ''Looneyella sohni'', ''Metacytheropteron berbericum'', ''Ovocytheridea caudata'', ''Ovocytheridea producta'', ''Ovocytheridea reniformis'', ''Paracypris acutocaudata'', ''Paracypris angusta'', ''Paracypris mdaouerensis'', ''Paracypris triangularis'', ''Pterigocythere raabi'', ''Veeniacythereis jezzineensis'' i ''Xestoleberis obesa''), które były najbardziej zróżnicowaną grupą stawonogów. Owady były rzadko odnajdywane, choć są znane liście, na których była widoczna ich działalność. Z formacji Bahariya są znane również fragmentaryczne szczątki homarów (Ijouiher, 2016).
+
Znanymi grupami bezkręgowców z formacji Bahariya są ślimaki, koralowce (''Exogyra'' [[sp.]], ''Nucula'' [[sp.]], ''Cardium'' [[sp.]], ''Gastrochaena'' [[sp.]] i ''Ostrea flabellata''), amonity (''Neolobites vibrayeanus'' i ''Baculites'' [[sp.]]), kraby (Necrocarcinidae) oraz małżoraczki (''Amphicytherura sexta'', ''Anticythereis gaensis'', ''Bairdia bassiounii'', ''Bairdia elongata'', ''Bairdia'' [[sp.]] A, ''Bairdia'' [[sp.]] B, ''Brachycythere ledaforma porosa'', ''Bythoceratina avnonensis'', ''Bythoceratina tamarae'', ''Bythocypris eskeri'', ''Cythereis algeriana'', ''Cythereis bicornis levis'', ''Cythereis canteriolata'', ''Cytherella ovata'', ''Cytherella paenovata'', ''Cytherella parallela'', ''Cytherella sulcata'', ''Fabanella'' [[sp.]] A, ''Fabanella'' [[sp.]] B, ''Loxoconcha clinocosta'', ''Loxoconcha fletcheri'', ''Looneyella sohni'', ''Metacytheropteron berbericum'', ''Ovocytheridea caudata'', ''Ovocytheridea producta'', ''Ovocytheridea reniformis'', ''Paracypris acutocaudata'', ''Paracypris angusta'', ''Paracypris mdaouerensis'', ''Paracypris triangularis'', ''Pterigocythere raabi'', ''Veeniacythereis jezzineensis'' i ''Xestoleberis obesa''), które były najbardziej zróżnicowaną grupą stawonogów. Owady były rzadko odnajdywane, choć są znane liście, na których była widoczna ich działalność. Z formacji Bahariya są znane również fragmentaryczne szczątki homarów (Ijouiher, 2016).
  
 
==Paleoflora==
 
==Paleoflora==

Wersja z 12:56, 30 sie 2025

Autor: Paweł Konarzewski

Formacja Bahariya
Wiek
252 201,4 143,1
66

ok. 100-94 Ma
późna kreda (cenoman)

Miejsce Egipt - Oaza Bahariya
Leży pod formacje El Heiz i El Naqb
Miąższość 90-500 m
Klimat gorący i wilgotny z okresami suchymi
Litologia piaskowce, iłowce, mułowce, pyłowce, ropa naftowa, gaz ziemny
Bahariya Oasis in Egypt.jpg
Zdjęcie przedstawiające wzgórze Gebel el Dist znajdujące się w północnej części Oazy Baharija. Na jej zboczach są widoczne odsłonięcia skał formacji Bahariya. Fot. Ahmedherz [9]

Wstęp

Formacja Bahariya to jednostka litologiczna położona na terenie dzisiejszego Egiptu. Powstanie jej osadów datuje się na późną kredę, dokładniej na cenoman.

Etymologia

Nazwa formacji wywodzi się od Oazy Baharija znajdującej się w Pustyni Zachodniej, gdzie odsłaniają się jej osady.

Litologia

Skały formacji Bahariya gromadziły się w obrębie szelfu kontynentalnego. Powstały one w środowiskach rzecznych przybrzeżnych oraz płytkomorskich. W północnej części formacji skały są pochodzenia morskiego i rzecznego, natomiast w południowej - tylko rzecznego. Osady odkładały się w bardzo wolnym tempie (ok. 200 m w ciągu 3-6 mln lat). Warstwy formacji Bahariya cechują się dużą zmiennością w miąższości oraz licznymi przerwami w osadzaniu. W profilu typowej omawianej jednostki geologicznej (Gebel El-Dist) dominują iłowce, mułowce, pyłowce oraz piaskowce. Charakterystycznym elementem litologii są piaskowce żelaziste, które lokalnie wietrzeją i tworzą twarde skorupy. Piaskowce pochodzą z intensywnie zwietrzałych skał granitowych i gnejsowych powstałych w prekambrze. W formacji Bahariya znajdują się również bogate złoża ropy naftowej i gazu ziemnego (Catuneanu i in., 2006; Khalifa i Catuneanu, 2008; Tanner i Khalifa, 2010; Wanas i Assal, 2021; Shehata i in., 2023).

Paleośrodowisko

Plik:Bahariya Formation McAfee.jpg
Rekonstrukcja paleośrodowiska wraz ze zwierzętami odnalezionymi w formacji Bahariya. Autor: Andrew McAfee. Źródło: Salem i in., 2022 [7]

Paleośrodowiskiem formacji Bahariya były głównie środowiska rzecznych (delty) oraz obszary przybrzeżne płytkiego pradawnego Morza Tetydy. Wraz z biegiem czasu klimat ulegał zmianom. W dolnej i środkowej części formacji był ciepły i wilgotny, natomiast w górnej bardziej suchy. Średnie opady w przeciągu roku mogły wynosić ok. 2000 mam, choć ta wartość mogła być niższa. W związku z tym roślinność na początku była typowa dla terenów wilgotnych: paprocie, rośliny iglaste (Taxodiaceae, Araucariaceae). Jednak z upływem czasu pojawiała się roślinność tolerująca susze (Elaterates, Ephedra Cheirolepidiaceae). Gorący klimat oraz wysokie stężenie tlenu w cenomanie powodowały również częste pożary roślinności. Najczęściej paliły się paprocie, których zwęglone skamieniałości odnajdywano w dolnej i środkowej części formacji Bahariya (Abdelhalim i in., 2025; El Afty i in., 2023; 2019).

Paleofauna

Fauna formacji Bahariya wyróżniała się na tle innych obszarów dawnej Gondwany i charakteryzowała się wyjątkowo dużą bioróżnorodnością. Głównymi drapieżnikami żyjącmi w Oazie Baharija były karcharodontozaurydy oraz spinozaurydy. Obok nich żyły mniejsze abelizauroidy. Zapewne spinozaurydy zajmowały inne nisze ekologiczne niż karcharodontozaurydy, dzięki czemu nie musiały konkurować o pokarm. Według Kellermanna i in. (2025) teropody z formacji Bahariya nie były zbyt blisko spokrewnione z grupą Kem Kem jak dotychczas sądzono. Z kolei wśród roślinożerców dominowały zauropody z grupy Titanosauria. W przestworzach latały pterozaury, a zbiorniki wodne zamieszkały plezjozaury, żółwie, łuskonośne, krokodylomorfy (część z nich również na lądzie), ryby oraz bezkręgowce.

Dinozaury

Dinozaury
Takson Materiał kopalny Komentarz Grafika

Aegyptosaurus baharijensis [1]

1912VIII61- częściowy szkielet pozaczaszkowy

Przedstawiciel Titanosauria. Holotyp uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej.

200px

Bahariasaurus ingens [2][3]

kilka osobników

Bardzo duży teropod o niepewnej pozycji systematycznej. Cały materiał kopalny uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej.

200px

Paralititan stromeri [4]

CGM 81119 - niekompletny szkielet

Tytanozaur mający jedną z najdłuższych znanych kości ramiennych (1,69 m).

200px

?Sigilmassasaurus brevicollis [2][5][6][7][8]

IPHG 1922 X 45 - niekompletny szkielet

Osobnik ten mógł należeć do Spinosaurus lub Sigilmassasaurus. Skamieniałości uległy zniszczeniu podczas II wojny światowej.

200px

Spinosaurus aegyptiacus [9][2][10]

dwa osobniki

Jeden z najbardziej znanych spinozaurydów i jednocześnie wszystkich nieptasich dinozaurów. Materiał kopalny uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej.

200px

Tameryraptor markgrafi [11][12]

SNSB-BSPG 1922 X 46 - niekompletny szkielet

Okaz ten pierwotnie był zaliczany do Carcharodontosaurus. Holotyp uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej.

200px

? Niezidentyfikowany abelizauroid [2]

IPHG 1912 VIII 177, 182 i 193 - kości ramienne

Prawdopodobnie dużej wielkości teropod. Potencjalny przedstawiciel Abelisauroidea.

Niezidentyfikowany abelizauryd [13]

MUVP 477 - dziesiąty kręg szyjny

Najstarszy znany abelizauryd z Afryki i pierwszy z omawianej formacji.

Niezidentyfikowany ?karcharodontozauryd [2]

IPHG 1912 VIII 63 - kręgi i kość śródstopia

Potencjalny przedstawiciel Carcharodontosauridae.

Niezidentyfikowany teropod [2][14]

IPHG 1911 XII 29 - kawałek kości udowej; IPHG 1912 VIII 76 i 192 - obydwie kości piszczelowe

Początkowo był przypisany do Elaphrosaurus. Najprawdopodobniej przedstawiciel Tetanurae. Materiał kopalny uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej.

Niezidentyfikowany tytanozaur [15][16]

łopatka i kręg ogonowy

Był początkowo uznawany za dikreozauryda. Materiał kopalny uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej.

Pterozaury

Pterozaury
Takson Materiał kopalny Komentarz Grafika

cf. Anhanguera [17]

MUVP 507 - lewy pierwszy paliczek skrzydła

Pierwszy znany pterozaur z omawianej formacji.

200px

Zauropterygi

Zauropterygi
Takson Materiał kopalny Komentarz Grafika

Niezidentyfikowany przedstawiciel Polycotylidae [18][19][20][21]

czaszka

Pierwotnie był znany jako Leptocleidus capensis, lecz nie wykazywał cech diagnostycznych rodzaju Leptocleidus.

Polycotylid from Morocco.jpg

Krokodylomorfy

Krokodylomorfy
Takson Materiał kopalny Komentarz Grafika

Aegyptosuchus peyeri [22][23]

BSPG 1912 VIII 177 - czaszka

Krokodylomorf blisko spokrewniony z Aegisuchus. Holotyp (BSPG 1912 VIII 177) przetrwał II wojnę światową, niestety materiał przypisany uległ zniszczeniu.

Aegyptosuchus peyeri.jpg

Libycosuchus brevirostris [24][10]

BSP 1912 VIII 574 - czaszka i 3 kręgi; BSP 1912 VIII 575-578 - kręgi

Pierwszy opisany krokodylomorf przez Stromera z omawianej formacji. Materiał kopalny przetrwał II wojnę światową.

200px

Stomatosuchus inermis [25]

czaszka i dwa kręgi ogonowe

Duży krokodylomorf osiągający ok. 10 m długości. Materiał kopalny uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej.

200px

Stromerosuchus aegyptiacus [26]

2 kręgi ogonowe

Ten krokodylomorf jest uważany za nomen dubium.

Niezidentyfikowany przedstawiciel Peirosauridae [17]

MUVP 523 - niekompletna prawa kość zębowa

Potencjalnie nowy takson.

Żółwie

Żółwie
Takson Materiał kopalny Komentarz Grafika

Apertotemporalis baharijensis [27]

BSPG 1912 VIII 93 - niekompletna czaszka

Jedyna znana czaszka uległa zniszczeniu podczas II wojny światowej. Obecnie jest uważany za nomen dubium.

Plik:Apertotemporalis restoration.jpg

cf. Araripemydidae [28]

CGM81182 - fragment kręgu i elementy skorupy

Na chwilę obecną niediagnostyczny takson.

cf. Bothremydidae [28]

CGM81190 - prawa kość ramienna; CGM84536 - elementy skorupy i kawałek miednicy

Na chwilę obecną niediagnostyczny takson

cf. Chelonioidea [28]

CGM81191 - fragment skorupy

Na chwilę obecną niediagnostyczny takson.

Łuskonośne

Łuskonośne
Takson Materiał kopalny Komentarz

Simoliophis sp. [29]

kręgi i żebra

Jedyny znany wąż morski z omawianej formacji. Część tych szczątków należy do różnych gatunków, w tym co najmniej do jednego nienazwanego.

Ryby kostnoszkieletowe

Ryby kostnoszkieletowe
Takson Materiał kopalny Komentarz Grafika

Bawitius bartheli [30]

elementy czaszki i łuski

Wcześniej był znany jako Polypterus bartheli. Ryba ta osiągała długość ok 3 m.

200px

Ceratodus sp. [20]

płytki zębowe

Nieokreślony gatunek z rodzaju Ceratodus.

Coelodus sp. [20]

?

Nieokreślony gatunek z rodzaju Coelodus.

Enchodus libycus [10]

ząb

Okaz ten przetrwał II wojnę światową.

Enchodus sp. [10][20]

ząb

Nieokreślony gatunek z rodzaju Enchodus.

200px

Lepidotes sp. [20]

łuski

Łuski te mogą należeć do ryb z grupy Polypteridae (np. Bawitius).

Mawsonia libyca [31][32][33]

elementy czaszki

Materiał kopalny uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej. Gatunek mogący być młodszym synonimem M. gigas. Na chwilę obecną ważność M. libyca jest niepewna.

Neoceratodus africanus [34] [35] [20]

wiele osobników

Część z tych osobników może reprezentować rodzaj Retodus.

Obaichthys africanus [36]

łuski

Łuski tego gatunku dawniej przypisywano do Stromerichthys. Jego szczątki odnaleziono również w Portugalii, Hiszpanii, Francji, Maroku oraz Algerii.

Palaeonotopterus greenwoodi [20]

płytki zębowe

Gatunek ten wykazywał podobieństwa w budowie do Plethodus. Nazwa ta powinna być uznana za nomen conservandum.

Paranogmius doederleini [37]

2 niekompletne czaszki i kręgi

Duża ryba mierząca ok. 3 m długości.

200px

Plethodus libycus [10][20]

Plethodus tibniensis [20]

płytki zębowe

Materiał kopalny tych ryb uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej, choć jedna płytka zębowa przetrwała. Nazwę te powinny być uznane za nomen oblitum.

Retodus tuberculatus [35]

płytki zębowe

Był znany wcześniej jako Ceratodus tuberculatus.

200px

Stromerichthys aethiopicus [31][38]

elementy czaszki i łuski

Holotyp uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej. Ryba ta okazała się być chimerą. Okaz typowy mógł należeć do Bawitius oraz przedstawicieli Mawsoniidae, natomiast łuski do bliskich krewnych Obaichthys. Zatem Stromerichthys jest nieważnym rodzajem.

Niezidentyfikowany przedstawiciel Enchodontidae [10]

zęby

Okazy te przetrwały II wojnę światową.

Niezidentyfikowany przedstawiciel Ichthyodectidae [20]

?

Wcześniej uważano, że był to przedstawiciel rodzaju Saurodon.

Ryby chrzęstnoszkieletowe

Ryby chrzęstnoszkieletowe
Takson Materiał kopalny Komentarz Grafika

Aegyptobatus kuehnei [39]

ząb

Przedstawiciel grupy Distobatidae (rekiny).

Asteracanthus aegyptiacus [40][10][20]

kolce głowowe i grzbietowe

Rekin mogący być taksonem wątpliwym (nomen dubium).

Baharipristis bastetiae [39]

zęby

Przedstawiciel wymarłej grupy Sclerorhynchoidei (płaszczki).

Cretodus longiplicatus [39][41]

zęby

Rekin mogący być młodszym synonimem Cretodus sulcatus.

Cretolamna appendiculata [10][20]

zęby

Przedstawiciel grupy Lamniformes (rekiny).

Distobatus nutiae [39][20]

zęby

Przedstawiciel grupy Hybodontidae (rekiny).

Gymnura laterialata [39][20]

ząb

Przedstawiciel grupy Gymnuridae (płaszczki).

Haimirichia amonensis [20][42]

zęby

Przedstawiciel grupy Lamniformes (rekiny). Gatunek ten został odnaleziony również w Stanach Zjednoczonych, Francji, Hiszpanii, Portugalii, Maroku, Libii, Libanaie, Nigerii, Angoli oraz Japonii.

Isidobatus tricarinatus [39][20]

ząb

Przedstawiciel grupy Rhinobatidae (płaszczki).

Lamna planidens [10][43][10][20]

zęby

Przedstawiciel wymarłej grupy Sclerorhynchoidei (płaszczki).

Onchopristis numida [44][40][20]

czaszka oraz kręgi

Przedstawiciel wymarłej grupy Sclerorhynchoidei, podobnych do dzisiejszych rekinów pił.

200px

?Ptychodus sp. [10]

ząb

Nieokreślony gatunek z rodzaju Ptychodus. Okaz ten przetrwał II wojnę światową.

Ptychotrygon henkeli [39][20]

ząb

Przedstawiciel wymarłej grupy Sclerorhynchoidei (płaszczki).

Renpetia labiicarinata [39][20]

ząb

Przedstawiciel wymarłej grupy Sclerorhynchoidei (płaszczki).

Rhinoptera sp. [10][20]

zęby

Nieokreślony gatunek z rodzaju Rhinoptera. Przedstawiciel grupy Rhinopteridae (płaszczki).

Scapanorhynchus subulatus [10][20]

zęby

Przedstawiciel grupy Lamniformes (rekiny)

Schizorhiza stromeri [10][20]

zęby

Przedstawiciel wymarłej grupy Sclerorhynchoidei (płaszczki).

200px

Squalicorax baharijensis [10][20]

zęby

Jeden z największych rekinów odnalezionych w omawianej formacji.

200px

Squatina sp. [20]

?

Nieokreślony gatunek z rodzaju Squatina. Przedstawiciel grupy Squatinidae (spodouste).

Tribodus aschersoni [10][20]

zęby

Przedstawiciel grupy Hybodontiformes (rekiny). Dokładna pozycja systematyczna w obrębie wspomnianej grupy jest niepewna.

cf. Trygon [10]

ząb

Okaz ten przetrwał II wojnę światową.

Bezkręgowce

Znanymi grupami bezkręgowców z formacji Bahariya są ślimaki, koralowce (Exogyra sp., Nucula sp., Cardium sp., Gastrochaena sp. i Ostrea flabellata), amonity (Neolobites vibrayeanus i Baculites sp.), kraby (Necrocarcinidae) oraz małżoraczki (Amphicytherura sexta, Anticythereis gaensis, Bairdia bassiounii, Bairdia elongata, Bairdia sp. A, Bairdia sp. B, Brachycythere ledaforma porosa, Bythoceratina avnonensis, Bythoceratina tamarae, Bythocypris eskeri, Cythereis algeriana, Cythereis bicornis levis, Cythereis canteriolata, Cytherella ovata, Cytherella paenovata, Cytherella parallela, Cytherella sulcata, Fabanella sp. A, Fabanella sp. B, Loxoconcha clinocosta, Loxoconcha fletcheri, Looneyella sohni, Metacytheropteron berbericum, Ovocytheridea caudata, Ovocytheridea producta, Ovocytheridea reniformis, Paracypris acutocaudata, Paracypris angusta, Paracypris mdaouerensis, Paracypris triangularis, Pterigocythere raabi, Veeniacythereis jezzineensis i Xestoleberis obesa), które były najbardziej zróżnicowaną grupą stawonogów. Owady były rzadko odnajdywane, choć są znane liście, na których była widoczna ich działalność. Z formacji Bahariya są znane również fragmentaryczne szczątki homarów (Ijouiher, 2016).

Paleoflora

Schemat przedstawiający wybrane morfotypy roślin z formacji Bahariya. Źródło: El Atfy i in., 2023 [8]

Roślinność formacji Bahariya cechowała się dużą różnorodnością. Znanych jest 30 rodzajów, z czego część z nich należała do megaflory. Część roślin nie została jeszcze w pełni opisana. Obecnie wyróżnia się pięć typów zbiorowisk roślinności. W środowiskach bagiennych dominowały rośliny wodne, takie jak lotosowate (Nelumbonaceae), paprocie wodne (Salviniaceae i Marsileaceae), a także słonolubne jednoliścienne oraz dużo drzew. Roślinność nadrzeczną stanowiły okrytonasienne, prawdopodobnie z paprociami tolerującymi wilgotne podszycia. Na otwartych terenach rosły niskie rośliny, w tym paprocie. Lasy na słabych glebach tworzyły przedstawiciele Araucariaceae, Cycadales, Gnetales, a być może też Ginkgoales i niektóre rośliny okrytonasienne. Podszycie takich lasów mogły stanowić paprocie zarodnikowe (Anemiaceae), które były zdolne do przetrwania na glebach suchych i ubogich. Z kolei roślinność nadbrzeżna była przystosowana do okresowych zalewów wodami słonymi lub słonawymi. W takich środowiskach dominowały rośliny z rodzaju Weichselia, mogły także rosnąć przedstawiciele Cheirolepidiaceae (znane z pyłku Classopollis) i miłorzęby (Ginkgoales) (Ijouiher, 2016; El Afty i in., 2023).

Mikroorganizmy

Znanymi mikroorganizmami z formacji Bahariya są protisty. Dzielą się one na dwie główne grupy: bruzdnice (Botryococcus sp., Coronifera oceanica, Cyclonephelium edwardsii, Cyclonephelium vannophorum, Dinopterygium cladoides, Exochosphaeridium sp., Florentinia cooksoniae, Florentinia mantlii, Florentinia sp., Kallosphaeridium sp., Mudrongia simplex, Palaeoperidinium cretaceum, Pediastrum sp., Peseudoceratium anaphrissum, Peseudoceratium securigerum, Scenedesmus sp., Spiniferites sp., Subtilisphaera perlucida, Subtilisphaera senegalensis i Xiphophoridium alatum) oraz otwornice (Charentia cuvillieri, Favusella washitensis, Mayncina orbignyi, Rotalipora cushmani, Rotalipora reicheli, Thomasinella aegyptia, Thomasinella fragmentaria, Thomasinella punica i Whiteinella archaeocretacea) (Ijouiher, 2016).

Bibliografia

Abdelhalim, L. A., Mansour, A., Tahoun, S. S., Abdelrahman, K., & Wagreich, M. (2025). "Paleoenvironmental and paleoclimatic trends during the early-middle Cenomanian in northeastern Africa (Egypt): Insights from palynomorph and palynofacies analyses". Review of Palaeobotany and Palynology, 335, 105297. doi:10.1016/j.revpalbo.2025.105297

Catuneanu, O., Khalifa, M. A., & Wanas, H. A. (2006). "Sequence stratigraphy of the Lower Cenomanian Bahariya Formation, Bahariya Oasis, Western Desert, Egypt". Sedimentary Geology, 190(1-4), 121-137. doi:10.1016/j.sedgeo.2006.05.010

El Atfy, H., Anan, T., Jasper, A., & Uhl, D. (2019). "Repeated occurrence of palaeo-wildfires during deposition of the Bahariya Formation (early Cenomanian) of Egypt". Journal of Palaeogeography, 8(1), 28. doi:10.1186/s42501-019-0042-6

El Atfy, H., Coiffard, C., El Beialy, S. Y., & Uhl, D. (2023). "Vegetation and climate change at the southern margin of the Neo-Tethys during the Cenomanian (Late Cretaceous): Evidence from Egypt". PLoS One, 18(1), e0281008. doi:10.1371/journal.pone.0281008

Khalifa, M. A., & Catuneanu, O. (2008). "Sedimentology of the fluvial and fluvio-marine facies of the Bahariya Formation (early Cenomanian), Bahariya Oasis, Western Desert, Egypt". Journal of African Earth Sciences, 51(2), 89-103. doi:10.1016/j.jafrearsci.2007.12.004

Shehata, A. A., Abdel-Fattah, M. I., Hamdan, H. A., & Sarhan, M. A. (2023). "Seismic interpretation and sequence stratigraphic analysis of the Bahariya Formation in the South Umbaraka oilfields (Western Desert, Egypt): insights into reservoir distribution, architecture, and evaluation". Geomechanics and Geophysics for Geo-Energy and Geo-Resources, 9(1), 135. doi:10.1007/s40948-023-00673-6

Tanner, L. H., & Khalifa, M. A. (2010). "Origin of ferricretes in fluvial-marine deposits of the lower Cenomanian Bahariya formation, Bahariya Oasis, Western Desert, Egypt". Journal of African Earth Sciences, 56(4-5), 179-189. doi:10.1016/j.jafrearsci.2009.07.004

Wanas, H. A., & Assal, E. M. (2021). "Provenance, tectonic setting and source area-paleoweathering of sandstones of the Bahariya Formation in the Bahariya Oasis, Egypt: An implication to paleoclimate and paleogeography of the southern Neo-Tethys region during Early Cenomanian". Sedimentary Geology, 413, 105822. doi:10.1016/j.sedgeo.2020.105822

  1. ↑ Stromer, E. (1932). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltierreste der Baharîje-Stufe (unterstes Cenoman)". 11. Sauropoda. Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften Mathematisch-naturwissenschaftliche Abteilung, Neue Folge, 10: 1-21.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Stromer, E. (1934). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman)." 13. Dinosauria. Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-naturwissenschaftliche Abteilung n.f., 22: 1-79
  3. ↑ Cau, A., & Paterna, A. (2025). "Beyond the Stromer's Riddle: the impact of lumping and splitting hypotheses on the systematics of the giant predatory dinosaurs from northern Africa". Italian Journal of Geosciences, 144(2), 162-185. doi:10.3301/IJG.2025.10
  4. ↑ Smith, J. B., Lamanna, M. C., Lacovara, K. J., Dodson, P., Smith, J. R., Poole, J. C., Giegengack, R., & Attia, Y. (2001). "A Giant sauropod dinosaur from an Upper Cretaceous mangrove deposit in Egypt". Science 292 (5522): 1704-1706. doi:10.1126/science.1060561
  5. ↑ Russell, D.A. (1996) "Isolated Dinosaur bones from the Middle Cretaceous of the Tafilalt, Morocco" Bulletin du Museum National d’histoire Naturelle. Section C, Sciences de la terre, Paleontologie, Geologie, Mineralogie, 18, 349-402.
  6. ↑ Ibrahim, N., Sereno, P. C., Dal Sasso, C., Maganuco, S., Fabbri, M., Martill, D. M., Zouhri, S., Myhrvold, N. & Iurino, D. A. (2014) "Semiaquatic adaptations in a giant predatory dinosaur" Science, 345(6204), 1613-1616.doi:10.1126/science.1258750
  7. ↑ Evers, S. W., Rauhut, O. W. M., Milner, A. C., McFeeters, B., & Allain, R. (2015) "A reappraisal of the morphology and systematic position of the theropod dinosaur Sigilmassasaurus from the “middle” Cretaceous of Morocco" PeerJ, 3, e1323. doi:10.7717/peerj.1323
  8. ↑ Mortimer, M. (online)[1]
  9. ↑ Stromer, E. (1915). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 3. Das Original des Theropoden Spinosaurus aegyptiacus nov. gen., nov. spec". Abhandlungen der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-physikalische Klasse, 28, 1-32
  10. ↑ 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 10,14 10,15 10,16 Smith, J. B., Lamanna, M. C., Mayr, H., & Lacovara, K. J. (2006). 'New information regarding the holotype of Spinosaurus aegyptiacus Stromer, 1915". Journal of Paleontology, 80(2), 400-406. [2]
  11. ↑ Stromer, E. (1931). "Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 10. Ein Skelett-Rest von Carcharodontosaurus nov. gen. Abhandlungen der Bayerischen Akademie des Wissenschaften". Mathematisch-naturwissenschaftliche Abteilung, 9, 1-23.
  12. ↑ Kellermann, M., Cuesta, E., & Rauhut, O. W. M. (2025). "Re-evaluation of the Bahariya Formation carcharodontosaurid (Dinosauria: Theropoda) and its implications for allosauroid phylogeny". PLoS ONE 20(1):e0311096. doi:10.1371/journal.pone.0311096
  13. ↑ Salem, B. S., Lamanna, M. C., O'Connor, P. M., El-Qot, G. M., Shaker, F., Thabet, W. A., El-Sayed, S., & Sallam, H. M. (2022). "First definitive record of Abelisauridae (Theropoda: Ceratosauria) from the Cretaceous Bahariya Formation, Bahariya Oasis, Western Desert of Egypt". Royal Society Open Science, 9(6), 220106. doi:10.1098/rsos.220106
  14. ↑ Mortimer, M. (online) [3]
  15. ↑ Stromer, E. (1932). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltierreste der Baharîje-Stufe (unterstes Cenoman). 11. Sauropoda". Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften
  16. ↑ Mannion, P. D., & Barrett, P. M. (2013). "Additions to the sauropod dinosaur fauna of the Cenomanian (early Late Cretaceous) Kem Kem beds of Morocco: palaeobiogeographical implications of the mid-Cretaceous African sauropod fossil record". Cretaceous Research, 45, 49-59. doi:10.1016/j.cretres.2013.07.007
  17. ↑ 17,0 17,1 Salem, B. S. (2023). "Geological and Paleontological Studies on New Pterosaur and Crocodyliform Fossils From the Upper Cretaceous (Cenomanian) Bahariya Formation, Bahariya Oasis, Egypt". (dysertacja doktorska, Ohio University). [4]
  18. ↑ Stromer, E. (1935). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E.Stromers in den Wüsten Aegyptens .II. Wirbeltierreste der Baharîje-Stufe (unterstes Cenoman)15. Plesiosauria". Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-naturwissenschaftliche Abteilung 26: 1-55
  19. ↑ Cruikshank A. R. I. (1997). "A lower Cretaceous Pliosauroid from South Africa". Annals of the South African Museum. 105: 206-226.
  20. ↑ 20,00 20,01 20,02 20,03 20,04 20,05 20,06 20,07 20,08 20,09 20,10 20,11 20,12 20,13 20,14 20,15 20,16 20,17 20,18 20,19 20,20 20,21 20,22 20,23 20,24 20,25 Ijouiher, J. (2016). "A reconstruction of the palaeoecology and environmental dynamics of the Bahariya Formation of Egypt". PeerJ Preprints 4:e2470v1 doi:10.7287/peerj.preprints.2470v1
  21. ↑ Bunker, G., Martill, D. M., Smith, R. E., Zouhri, S., & Longrich, N. L. (2022). Plesiosaurs from the fluvial Kem Kem Group (mid-Cretaceous) of eastern Morocco and a review of non-marine plesiosaurs. Cretaceous Research, 140, 105310. doi:10.1016/j.cretres.2022.105310
  22. ↑ Stromer, E. (1933). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Würsten Ägyptens. II. Wirbeltierreste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman), 12; die procoelen Crocodilia". Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-naturwissenschaftliche Abteilung 15: 1-55.
  23. ↑ Holliday, C. M., & Gardner, N. M. (2012). "A new eusuchian crocodyliform with novel cranial integument and its significance for the origin and evolution of Crocodylia". PLoS One, 7(1), e30471. doi:10.1371/journal.pone.0030471
  24. ↑ Ford, T. (online) [5]
  25. ↑ Stromer, E. (1925). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 7. Stomatosuchus inermis Stromer, ein schwach bezahnter Krokodilier und 8. Ein Skelettrest des Pristiden Onchopristis numidus Haug sp". Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-naturwissenschaftliche Abteilung 30(6): 1–22.
  26. ↑ Ford, T. (online) [6]
  27. ↑ Gaffney, E. S., Tong, H., & Meylan, P. A. (2006). "Evolution of the side-necked turtles: the families Bothremydidae, Euraxemydidae, and Araripemydidae". Bulletin of the American Museum of Natural History, 2006(300), 1-698.
  28. ↑ 28,0 28,1 28,2 Muhammed, A. M., AbdelGawad, M. K., Hirayama, R., Sileem, A., & Aly, M. F. (2025). New materials on the late Cretaceous (Cenomanian) turtles' assemblages from Bahariya Depression, Western Desert, Egypt". Journal of African Earth Sciences, 105786. doi:10.1016/j.jafrearsci.2025.105786
  29. ↑ Rage, J. C., & Escuillié, F. (2003). "The Cenomanian: stage of hindlimbed snakes". Carnets de Géologie/Notebooks on Geology, Brest, Article, 1.
  30. ↑ Grandstaff, B. S., Smith, J. B., Lamanna, M. C., Lacovara, K. J., & Abdel-Ghani, M. S. (2012). "Bawitius, gen. nov., a giant polypterid (Osteichthyes, Actinopterygii) from the Upper Cretaceous Bahariya Formation of Egypt". Journal of Vertebrate Paleontology, 32(1), 17-26. doi:10.1080/02724634.2012.626823
  31. ↑ 31,0 31,1 Stromer, E. (1936). "Ergebnisseder Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. VII. Baharije-Kessel und -Stufemitderen Fauna und Flora. Eineergänzende Zusammenfassung". Abhandlungender Bayerischen Akademieder Wissenschaften, Mathematischnaturwissenschaftliche Abteilung, NeueFolge33, 1-102.
  32. ↑ Cupello, C., Batista, T. A., Fragoso, L. G., & Brito, P. M. (2016). "Mawsoniid remains (Sarcopterygii: Actinistia) from the lacustrine Missão Velha formation (Lower Cretaceous) of the Araripe Basin, North-east Brazil". Cretaceous Research, 65, 10-16. doi:10.1016/j.cretres.2016.04.009
  33. ↑ Toriño, P., Soto, M., Perea, D., & de Carvalho, M. S. S. (2021). "New findings of the coelacanth Mawsonia Woodward (Actinistia, Latimerioidei) from the Late Jurassic–Early Cretaceous of Uruguay: Novel anatomical and taxonomic considerations and an emended diagnosis for the genus". Journal of South American Earth Sciences, 107, 103054. doi:10.1016/j.jsames.2020.103054
  34. ↑ Churcher, C. S., & De Iuliis, G. (2001). "A new species of Protopterus and a revision of Ceratodus humei (Dipnoi: Ceratodontiformes) from the Late Cretaceous Mut Formation of eastern Dakhleh Oasis, Western desert of Egypt". Palaeontology, 44(2), 305-323. doi:10.1111/1475-4983.00181
  35. ↑ 35,0 35,1 Churcher C. S., De Iuliis, G., & Kleindienst, M. R. (2006). "A new genus for the dipnoan species Ceratodus tuberculatus Tabaste, 1963". Geodiversitas, 28(4), 635-647.
  36. ↑ Pimentel, R., Barroso-Barcenilla, F., Berrocal-Casero, M., Callapez, P. M., Ozkaya de Juanas, S., & dos Santos, V. F. (2023). "On the occurrence of the gar Obaichthys africanus Grande in the Cretaceous of Portugal: palaeoecological and palaeobiogeographical implications". Geosciences, 13(12), 372. doi:10.3390/geosciences13120372
  37. ↑ Taverne, L. (2003). "Redescription critique des genres Thryptodus, Pseudothryptodus et Paranogmius, poissons marins (Teleostei, Tselfatiiformes) du Crétacé supérieur des États-Unis, d'Egypte et de Libye". Belgian Journal of Zoology, 133(2), 163-174.
  38. ↑ Cavin, L., Boudad, L., Tong, H., Läng, E., Tabouelle, J., & Vullo, R. (2015). "Taxonomic composition and trophic structure of the continental bony fish assemblage from the early Late Cretaceous of southeastern Morocco". PLoS One, 10(5), e0125786. doi:10.1371/journal.pone.0125786
  39. ↑ 39,0 39,1 39,2 39,3 39,4 39,5 39,6 39,7 Werner, C. (1989). "Die Elasmobranchier-Fauna des Gebel Dist Member der Bahariya Formation (Obercenoman) der Oase Bahariya, Ägypten". PalaeoIchthyologica, 5: 1-112.
  40. ↑ 40,0 40,1 Stromer, E. (1927). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (Unterstes Cenoman). 9. Die Plagiostomen mit einem Anhang über Käno- und mesozoische Rückenflossenstacheln von Elasmobranchiern". Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-naturwissenschaftliche Abteilung, Neue Folge 31: 1-64.
  41. ↑ Amalfitano, J., Dalla Vecchia, F. M., Carnevale, G., Fornaciari, E., Roghi, G., & Giusberti, L. (2022). "Morphology and paleobiology of the Late Cretaceous large-sized shark Cretodus crassidens (Dixon, 1850) (Neoselachii; Lamniformes)". Journal of Paleontology, 96(5), 1166-1188. doi:10.1017/jpa.2022.23
  42. ↑ Vullo, R., Guinot, G., & Barbe, G. (2016). "The first articulated specimen of the Cretaceous mackerel shark Haimirichia amonensis gen. nov. (Haimirichiidae fam. nov.) reveals a novel ecomorphological adaptation within the Lamniformes (Elasmobranchii)". Journal of Systematic Palaeontology, 14(12), 1003-1024. doi:10.1080/14772019.2015.1137983
  43. ↑ Weiler, W. (1935). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltierreste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 16. Neue Untersuchungen an den Fischresten". Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-naturwissenschaftliche Abteilung, Neue Folge 32: 1–57.
  44. ↑ Stromer, E. (1917). "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 4: Die Säge des Pristiden Onchopristis numidus Haug sp. und über die Sägen der Sägehaie". Abhandlungen der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-Naturwissenschaftliche Abteilung 28: 1-28
Źródło: „https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bahariya&oldid=36820”