Xenovenator
Opis w trakcie rozbudowy.
| Autor: | Michał Siedlecki |
| Xenovenator (ksenowenator) | |
|---|---|
| Dieta | prawdopodobnie wszystkożerny |
| Miejsce | Meksyk - Coahuila
(formacja Cerro del Pueblo) |
| Czas |
ok. 73 Ma |
| Systematyka | Dinosauria |
 Rekonstrukcja przyżyciowa gatunku typowego Xenovenator espinosai. Autor: Connor Ashbridge. [[1]] | |
Wstęp
Xenovenator to rodzaj nietypowego troodontyda żyjącego na terenie Meksyku i prawdopodobnie południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych w drugiej połowie epoki późnej kredy. Jego nazwa rodzajowa oznacza "dziwny łowca" (od połączenia greckiego wyrazu xenos ["dziwny"; "obcy"], z łacińskim słowem venator ["łowca"]), co odnosi się do najbardziej charakterystycznej cechy tego teropodda jaką była kopulasta głowa, bardzo podobna do głów pachycefalozaurów.
Gatunki
X. espinosai
Etymologia: Epitet gatunkowy upamiętnia Luisa Espinosę, meksykańskiego paleontologa, który był jednym z pierwszych badaczy zajmujących się dinozaurami żyjącymi na terenie dzisiejszego Meksyku oraz był mentorem dla wielu innych paleontologów.
Czas: ok. ok. 73,5-72,5 Ma (późny kampan).
Miejsce: Meksyk - Coahuila (górna część formacji Cerro del Pueblo)
Materiał kopalny: holotyp (CPC 2973) to w większości kompletna puszka mózgowa, którą tworzą obie kości czołowe, obie k. ciemieniowe, obie k. oczodołowo-klinowe, obie k. bocznoklinowe (laterosphenoids), obie k. bocznopotyliczne (exoccipitals), obie k. przeduszne, k. podstawnoklinowa oraz k. podstawnopotyliczna. Materiał przypisany to dwie izolowane k. czołowe: lewa (CPC 2976) oraz prawa (CPC 3112).
Gatunek typowy. Miał bardziej rozbudowaną kopułę na głowie od X. robustus. Część jego materiału kopalnego została opisana w 2023 roku przez Aguillón-Martínez i Riverę-Sylvę.
X.? robustus
Etymologia: epitet gatunkowy oznacza z łaciny "masywny", co odnosi się do bardziej masywnej budowy k. czołowej tego gatunku od k. czołowej Saurornitholestes langstoni (Sullivan, 2006).
Czas: ok. 73 Ma (późny kampan)
Miejsce: USA - Nowy Meksyk (formacja Kirtland - ogniwo De-na-zin)
Materiał kopalny i historia taksonu: holotyp (SMP VP-1955) to prawa k. czołowa (oryginalnie uznana za lewą k. czołową), którą po raz pierwszy opisał Robert Sullivan w 2006 roku i nazwał Saurornitholestes robustus przypisał do tego gatunku ponadto okazy SMP VP-1901 (ząb) oraz SMP VP-1741 (pazur drugiego palca lewej kończyny tylnej) jako cf. Saurornitholestes robustus. Sullivan uważał, że omawiane szczątki należały do dromeozauryda o nieco masywniejszej budowie czaszki niż gatunek typowy zaurornitolesta - S. langstoni.
Budowa, paleobiologia i systematyka
Spis gatunków
| Xenovenator | Rivera-Sylva, Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez i Longrich, 2026 |
| X. espinosai | Rivera-Sylva, Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez i Longrich, 2026 |
| X.? robustus | (Sullivan, 2006) Rivera-Sylva, Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez i Longrich, 2026 |
| = "Saurornitholestes" robustus | Sullivan, 2006 |
Bibliografia
Aguillón-Martínez, M.C. & Rivera-Sylva, H.E. (2023). "A Troodontid (Theropoda: Troodontidae) Neurocranium from the Cerro del Pueblo Formation (Late Campanian) of Coahuila, Mexico". Paleontología Mexicana 12(2)
Evans, D.C., Larson, D.W., Cullen, T.M., & Sullivan, R.M. (2014). "“Saurornitholestes” robustus is a troodontid (Dinosauria: Theropoda)". Canadian Journal of Earth Sciences, 51(7), 730-734. doi:10.1139/cjes-2014-0073
Rivera-Sylva, H.E., Aguillón-Martinez, M.C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I.E., Guzman-Gutierrez, J.R. & Longrich, N.R. (2026). "A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico". Diversity. 18 (1): 38. doi:10.3390/d18010038
Sullivan, R.M. (2006). "Saurornitholestes robustus n. sp.(Theropoda: Dromaeosauridae) from the Upper Cretaceous Kirtland Formation (De-na-zin Member), San juan Basin, New Mexico". New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 35: 253-256.
![[1]](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Xenovenator_espinosai.png){kind=link}