Vagaceratops

Autor:	Maciej Ziegler, Tomasz Sokołowski, Tomasz Skawiński, Marcin Szermański
Korekta:	Kamil Kamiński, Paweł Konarzewski

---

Vagaceratops (wagaceratops)
Długość	4,5 m
Masa	1,2 t
Dieta	roślinożerny
Miejsce	Kanada - Alberta (formacja Dinosaur Park)
Czas	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 ok. 75,1-74,4 Ma późna kreda (kampan)
Systematyka	Dinosauria Ornithischia Ceratopsia Ceratopsoidea Ceratopsidae Chasmosaurinae
350px Model Vagaceratops znajdujący się w Canadian Museum of Nature (CMN) w Ottawie. Fot. LittleLazyLass [2]
Mapa znalezisk
Wczytywanie mapy… {"minzoom":false,"maxzoom":false,"mappingservice":"leaflet","width":"auto","height":"350px","centre":false,"title":"","label":"","icon":"","visitedicon":"","lines":[],"polygons":[],"circles":[],"rectangles":[],"wmsoverlay":false,"copycoords":false,"static":false,"zoom":4,"defzoom":14,"layers":["OpenStreetMap"],"overlaylayers":[],"resizable":false,"enablefullscreen":false,"scrollwheelzoom":true,"markercluster":false,"clustermaxzoom":20,"clusterzoomonclick":true,"clustermaxradius":80,"clusterspiderfy":true,"geojson":"","locations":[{"text":"\u003Cb\u003E\u003Cdiv class=\"mw-parser-output\"\u003E\u003Cp\u003Eformacja \u003Ca href=\"/index.php?title=Dinosaur_Park\u0026amp;action=edit\u0026amp;redlink=1\" class=\"new\" title=\"Dinosaur Park (strona nie istnieje)\"\u003EDinosaur Park\u003C/a\u003E, Irvine, prowincja Alberta, \u003Ca href=\"/wiki/Kanada\" class=\"mw-redirect\" title=\"Kanada\"\u003EKanada\u003C/a\u003E|\u003Csmall\u003E\u003Ci\u003EV. irvinensis\u003C/i\u003E - \u003Ca href=\"/wiki/Holotyp\" title=\"Holotyp\"\u003Eholotyp\u003C/a\u003E (CMN 41357) i(?) materia\u0142 przypisany.\u003Cbr\u003E\n\u003C/p\u003E\u003C/div\u003E\u003C/b\u003E\u003Chr /\u003E\u003Cdiv class=\"mw-parser-output\"\u003E\u003C/div\u003E","title":"formacja Dinosaur Park, Irvine, prowincja Alberta, Kanada|V. irvinensis - holotyp (CMN 41357) i(?) materia\u0142 przypisany.\n","link":"","lat":50,"lon":-110.2999999999999971578290569595992565155029296875,"icon":""}],"imageoverlays":null}

Wstęp

Vagaceratops jest rodzajem ceratopsa żyjącego podczas późnej kredy, około 75,1-74,4 milionów lat temu, na terenie Laramidii (obecnej zachodniej Ameryki Północnej).

Odkrycie i materiał kopalny

Plik:VagaceratopsCMN.jpg

Holotyp Vagaceratops. Fot. LittleLazyLass [1]

Holotyp tego gatunku (CMN 41357), pochodzący z najmłodszych osadach formacji Dinosaurs Park, składający się z dość kompletnej czaszki i szkieletu pozaczaszkowego (brakuje głównie ogona) odkrył Luke Lindoe i zebrała ekipa Wanna Langstona w 1958 roku. Jest to jeden z najbardziej kompletnych okazów zachowanych wśród Ceratopsidae (Holmes, 2014).

Przypisany materiał to TMP 87.45.1 (częściowa czaszka) i TMP 98.102.8 (fragmentaryczna czaszka). Przewiezione do ottawskiego Canadian Museum of Nature przeleżały kilkadziesiąt lat, czekając na formalny opis. Wg Campbella i in. (2019) do tego gatunku należy również okaz TMP 11.53.46 (niekompletna, rozczłonkowana czaszka).

Taksonomia

Vagaceratops irvinensis został opisany w 2001 roku przez Holmesa, Forster, Ryana i Shepherda jako Chasmosaurus irvinensis. Ich analiza kladystyczna wykazała, że jest on najbliżej spokrewniony z Chasmosaurus belli. Później obszerna analiza Sampsona i in. (2010) wykazała, że Vagaceratops jest znacznie bardziej zaawansowanym chasmozaurynem, bliskim Kosmoceratops, więc została utworzona dla niego nowa nazwa rodzajowa. Dużo analiz filogenetycznych potwiedza pokrewieństwo wagiceratopsa z kosmoceratopsem. Zobacz również: Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Chasmosaurinae. Jednak Campbell i in. (2019) ponownie uznali, że jest jest to jedynie gatunek chasmozaura - Chasmosaurus irvinensis.

Budowa

Vagaceratops był niedużym ceratopsydem, ogólnie podobnym do swych krewniaków. Miał tylko róg nosowy. Od innych chasmozaurynów różni się ornamentacją kryzy (szeroko zaokrąglonym i otwartym wcięciem jarzmowym na kości łuskowej; prostym poprzecznym łukiem kości ciemieniowych; krótkimi, tworzącymi zakrzywione i płaskie płytki epiparietales 1-3 i epiparietosquamosale) oraz kością przedzębową długości połowy kości zębowej (autapomorfie za Sampson i in., 2010).

Szkielet pozaczaszkowy C. irvinensis jest jednym z najkompletniejszych wśród przedstawicieli Ceratopsidae. Brakuje jedynie ogona, lewej przedniej i lewej tylnej kończyny oraz części miednicy. Swoją ogólną budową bardzo przypomina inne ceratopsydóy, lecz wykazuje również pewne różnice. Dotyczą one miednicy, ostatnich żeber grzbietowych i grzbietowo-krzyżowych, kości ramiennej, kości budujące dłoń oraz pozycji czwartego krętarza kości udowej. Odcinek szyjny składał się z zrośniętych 3 kręgów szyjnych (syncervical), 6 dodatkowych oraz 12 grzbietowych. Synsacrum zawierało 2 kręgi grzbietowo-krzyżowe, 4 kręgi krzyżowe, 2 kręgi ogonowo-krzyżowe i częściowy trzon 3 kręgu ogonowo-krzyżowego. Klatka piersiowa była kompletnia, lecz uległa zmiażdżeniu. Mostek był znacznie szerszy w porównaniu z innymi ceratopsydami. Podobnie jak u innych chasmozaurynów, kość ramienna miała wydatny grzebień naramienno-piersiowy. Zajmował on połowę długości całej kości. Końcowe paliczki czwartego i piątego palca były stosunkowo duże i w przeciwieństwie do innych ceratopsydów miały wyraźne dystalne powierzchnie. Czwarty krętarz k. udowej znajdował się stosunkowo blisko górnej części kości (Holmes, 2014).

Etymologia

Nazwa Vagaceratops to połączenie łacińskiego vagus (wędrowiec) i greckiego ceratops (rogata twarz) i odnosi się do występowania "tego kladu" (Vagaceratops+Kosmoceratops? Chasmosaurinae? Ceratopsidae?) na północy (Alberta) i południu (Utah) Laramidii w późnym kampanie. Pochodzenie nazwy gatunkowej (irvinensis) nie zostało wyjaśnione w publikacji opisującej nowy gatunek, lecz zapewne pochodzi od miejscowości Irvine, niedaleko której odnaleziono holotyp.

Spis gatunków

Vagaceratops	Samspon, Loewen, Farke, Roberts, Forster, Smith i Titus, 2010
V. irvinensis	(Holmes, Forster, Ryan i Shepherd, 2001) Samspon, Loewen, Farke, Roberts, Forster, Smith i Titus, 2010
= Chasmosaurus irvinensis	Holmes, Forster, Ryan i Shepherd, 2001

Bibliografia

Campbell, J.A., Ryan, M.J., Schroder-Adams, C.J., Holmes, R.B. & Evans, D.C. (2019) "Temporal range extension and evolution of the chasmosaurine ceratopsid 'Vagaceratops' irvinensis (Dinosauria: Ornithischia) in the Upper Cretaceous (Campanian) Dinosaur Park Formation of Alberta." Vertebrate Anatomy Morphology Palaeontology 7: 83-100. doi:10.18435/vamp29356.

Holmes, R. B. (2014). "The postcranial skeleton of Vagaceratops irvinensis (Dinosauria, Ceratopsidae)". Vertebrate Anatomy Morphology Palaeontology, 1, 1-21 doi:10.18435/B5159V

Holmes, R. B., Forster, C., Ryan, M. J., & Shepherd, K. M. (2001) "A new species of Chasmosaurus (Dinosauria: Ceratopsia) from the Dinosaur Park Formation of southern Alberta" Canadian Journal of Earth Sciencies, 38(10), 1423–1438 doi:10.1139/cjes-38-10-1423

Rega, E., Holmes, R., & Tirabasso, A. (2010). "Habitual locomotor behavior inferred from manual pathology in two Late Cretaceous chasmosaurine ceratopsid dinosaurs, Chasmosaurus irvinensis (CMN 41357) and Chasmosaurus belli (ROM 843)" [w:] Ryan, M. J., Chinnery-Allgeier, B. J. & Eberth, D. A. (red.) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium" Indiana University Press, 340-354.

Sampson, S .D., Loewen, M. A., Farke, A. A., Roberts, E. M., Forster, C. A., Smith, J. A. & Titus, A. L. (2010). "New Horned Dinosaurs from Utah Provide Evidence for Intracontinental Dinosaur Endemism". PLoS ONE, 5(9), e12292 doi:10.1371/journal.pone.0012292