Bajadasaurus: Różnice pomiędzy wersjami
(→Budowa i paleobiologia) |
m |
||
| (Nie pokazano 1 wersji utworzonej przez jednego użytkownika) | |||
| Linia 48: | Linia 48: | ||
Badania nad muskulaturą czaszki wskazują na istotną role mięśni oczodołowo-skroniowych w hipotetycznej kinezie czaszki. Umożliwiałoby to ruchy palinalne (ruchy żuchwy z tyłu naprzód podczas żucia). Konfiguracja mięśni oczu miała ptasi charakter. Zginacze boczne w kompleksie czaszkowo-szyjnym charakteryzowały się znaczną siłą. Niektóre cechy osteologiczne czaszki, żuchwy i szyi wskazują na możliwą obecność innych niż mięśnie tkanek miękkich, takich jak pogrubiona skóra czy złogi podskórne (Garderes i in, 2026). | Badania nad muskulaturą czaszki wskazują na istotną role mięśni oczodołowo-skroniowych w hipotetycznej kinezie czaszki. Umożliwiałoby to ruchy palinalne (ruchy żuchwy z tyłu naprzód podczas żucia). Konfiguracja mięśni oczu miała ptasi charakter. Zginacze boczne w kompleksie czaszkowo-szyjnym charakteryzowały się znaczną siłą. Niektóre cechy osteologiczne czaszki, żuchwy i szyi wskazują na możliwą obecność innych niż mięśnie tkanek miękkich, takich jak pogrubiona skóra czy złogi podskórne (Garderes i in, 2026). | ||
| − | Najbardziej charakterystyczna i niezwykła była budowa kręgów szyjnych. Ich wyrostki kolczyste były bardzo silnie wydłużone, przez co wysokość kręgu czterokrotnie przewyższała jego długość. Co jeszcze bardziej niezwykłe, wyrostki kolczyste były skierowane do przodu. Znamy jednak tylko pojedynczy kręg i nie wiadomo, czy widoczna obok rekonstrukcja jest do końca poprawna. Autorzy opisu przedstawili kolejne kręgi szyjne z jeszcze dłuższymi wyrostkami kolczystymi, ale nie ma pewności, czy dokładnie tak wyglądały. Gallina i współpracownicy spekulują na temat obronnej funkcji owych kolców, co wydaje się jednak wątpliwe. Cienkie i stosunkowo delikatne wyrostki mogłyby być niewystarczającą zaporą przeciwko dużemu drapieżnikowi, a ich uszkodzenie wiązałoby się z poważnymi urazami szyi. Być może więc odgrywały one głównie rolę pokazową lub były oznaką dymorfizmu płciowego. Cedra i in. (2022) uważają, że ''Bajadasaurus'' | + | Najbardziej charakterystyczna i niezwykła była budowa kręgów szyjnych. Ich wyrostki kolczyste były bardzo silnie wydłużone, przez co wysokość kręgu czterokrotnie przewyższała jego długość. Co jeszcze bardziej niezwykłe, wyrostki kolczyste były skierowane do przodu. Znamy jednak tylko pojedynczy kręg i nie wiadomo, czy widoczna obok rekonstrukcja jest do końca poprawna. Autorzy opisu przedstawili kolejne kręgi szyjne z jeszcze dłuższymi wyrostkami kolczystymi, ale nie ma pewności, czy dokładnie tak wyglądały. Gallina i współpracownicy spekulują na temat obronnej funkcji owych kolców, co wydaje się jednak wątpliwe. Cienkie i stosunkowo delikatne wyrostki mogłyby być niewystarczającą zaporą przeciwko dużemu drapieżnikowi, a ich uszkodzenie wiązałoby się z poważnymi urazami szyi. Być może więc odgrywały one głównie rolę pokazową lub były oznaką dymorfizmu płciowego. Cedra i in. (2022) uważają, że ''Bajadasaurus'' mógł mieć wyrostki kolczyste pokryte skórą, podobnie jak ''[[Amargasaurus]]''. |
==Etymologia== | ==Etymologia== | ||
| Linia 68: | Linia 68: | ||
Garderes, J. P. (2025). "Morphology, development and ecological implications of the dentition of ''Bajadasaurus pronuspinax''". Historical Biology: An International Journal of Paleobiology. [[doi:10.1080/08912963.2025.2472157]] | Garderes, J. P. (2025). "Morphology, development and ecological implications of the dentition of ''Bajadasaurus pronuspinax''". Historical Biology: An International Journal of Paleobiology. [[doi:10.1080/08912963.2025.2472157]] | ||
| + | |||
| + | Garderes, J. P., Toledo, N., Whitlock, J.A., Militello, M., & Gallina, P. A. (2026). "Head, skull–neck and extrinsic eye musculature of the dicraeosaurid sauropod ''Bajadasaurus pronuspinax''". Publicación Electrónica de la Asociación Paleontológica Argentina 26(1): 80–11. [[doi:10.5710/PEAPA.11.11.2025.553]]. | ||
Garderes, J. P., Gallina, P. A., Whitlock, J. A., & Toledo, N. (2023). "Cranial osteology of ''Bajadasaurus pronuspinax'' (Sauropoda, Dicraeosauridae)". Historical Biology, 1-25 [[doi:10.1080/08912963.2023.2212389]] | Garderes, J. P., Gallina, P. A., Whitlock, J. A., & Toledo, N. (2023). "Cranial osteology of ''Bajadasaurus pronuspinax'' (Sauropoda, Dicraeosauridae)". Historical Biology, 1-25 [[doi:10.1080/08912963.2023.2212389]] | ||
Aktualna wersja na dzień 13:57, 5 mar 2026
| Autor: | Kamil Kamiński |
| Korekta: | Paweł Konarzewski |
| Bajadasaurus (bajadazaur) | |
|---|---|
| Długość | ~ 10,3 m [1] |
| Dieta | roślinożerny |
| Miejsce | Argentyna - Neuquen |
| Czas |
ok. 142-133 Ma |
| Systematyka | Dinosauria |
 Rekonstrukcja szkieletu Bajadasaurus. Na biało zostały zaznaczone odnalezione elementy. Autor: Gunnar Bivens. [3] | |
Wstęp
Bajadasaurus to rodzaj średniej wielkości zauropoda z grupy Dicraeosauridae żyjącego we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Jego materiał kopalny zawiera najbardziej kompletną czaszkę spośród wszystkich znanych przedstawicieli tej rodziny. Niezwykłą cechą tego czworonożnego roślinożercy były bardzo mocno wydłużone i skierowane do przodu wyrostki kolczyste kręgów szyjnych.
Materiał kopalny
Holotyp to okaz MMCh-PV 75, obejmujący niemal kompletną czaszkę, atlas (pierwszy kręg szyjny – dźwigacz), obrotnik i prawdopodobnie piąty kręg szyjny.
Budowa i paleobiologia
Czaszka Bajadasaurus była dość typowa dla tej grupy dinozaurów. Była stosunkowo lekko zbudowana, z dużym oczodołem i smukłą żuchwą o zakrzywionym do dołu przednim końcu. Umiejscowienie i kształt oczodołów prawdopodobnie umożliwiał widzenie stereoskopowe (przestrzenne). Bajadasaurus cechował się zredukowaną liczbą zębów. Były one skupione na przedzie pyska. W obu kościach szczękowych było ich zaledwie po osiem. Kości przedszczękowe nie zachowały się.
Garderes i współpracownicy (2023) szczegółowo opisali czaszkę Bajadasaurus, jedną z najkompletniejszych wśród znanych dikreozaurydów. Wyróżnili oni trzy potencjalne autapomorfie dla tego taksonu, dwie w obrębie kości kwadratowej oraz jedną w kości łuskowej. Sądzą również, że klad Dicraeosauridae może mieć cztery nowe synapomorfie. Badacze uważają również, że na końcu czaszki Bajadasaurus znajdowały się zrogowaciałe struktury zasłaniające zęby na kości szczękowej oraz zębowej.
Garderes (2025) zbadał uzębienie bajadazaura. Ogólną budową nie odbiegało od innych zauropodów, jednakże wykazywało unikatowe cechy. Zęby z górnej szczęki były dłuższe niż z dolnej. Zarówno górne jak i dolne zęby miały prawie eliptyczny przekrój, natomiast znajdujące się na skraju obu szczęk - kształt litery D. Przednie górne zęby były mocno wygięte do środka, gdy pozostałe wykazywały lekkie zakrzywienie do środka oraz tyłu. Bajadazaur miał mniejszą liczbę zębów zastępczych[2] niż pozostałe diplodokoidy. Średni czas wymiany uzębienia Bajadasaurus wynosił ok. 41 dni.
Badania nad muskulaturą czaszki wskazują na istotną role mięśni oczodołowo-skroniowych w hipotetycznej kinezie czaszki. Umożliwiałoby to ruchy palinalne (ruchy żuchwy z tyłu naprzód podczas żucia). Konfiguracja mięśni oczu miała ptasi charakter. Zginacze boczne w kompleksie czaszkowo-szyjnym charakteryzowały się znaczną siłą. Niektóre cechy osteologiczne czaszki, żuchwy i szyi wskazują na możliwą obecność innych niż mięśnie tkanek miękkich, takich jak pogrubiona skóra czy złogi podskórne (Garderes i in, 2026).
Najbardziej charakterystyczna i niezwykła była budowa kręgów szyjnych. Ich wyrostki kolczyste były bardzo silnie wydłużone, przez co wysokość kręgu czterokrotnie przewyższała jego długość. Co jeszcze bardziej niezwykłe, wyrostki kolczyste były skierowane do przodu. Znamy jednak tylko pojedynczy kręg i nie wiadomo, czy widoczna obok rekonstrukcja jest do końca poprawna. Autorzy opisu przedstawili kolejne kręgi szyjne z jeszcze dłuższymi wyrostkami kolczystymi, ale nie ma pewności, czy dokładnie tak wyglądały. Gallina i współpracownicy spekulują na temat obronnej funkcji owych kolców, co wydaje się jednak wątpliwe. Cienkie i stosunkowo delikatne wyrostki mogłyby być niewystarczającą zaporą przeciwko dużemu drapieżnikowi, a ich uszkodzenie wiązałoby się z poważnymi urazami szyi. Być może więc odgrywały one głównie rolę pokazową lub były oznaką dymorfizmu płciowego. Cedra i in. (2022) uważają, że Bajadasaurus mógł mieć wyrostki kolczyste pokryte skórą, podobnie jak Amargasaurus.
Etymologia
Nazwa Bajadasaurus pochodzi od miejsca znalezienia szczątków – Bajada Colorada w Argentynie, w prowincji Neuquen. Epitet gatunkowy pronuspinax jest pochodną łacińskiego słowa pronus („pochylony do przodu”) i greckiego spinax („kolec”), w nawiązaniu do charakterystycznych wyrostków kolczystych kręgów szyjnych.
Spis gatunków
| Bajadasaurus | Gallina, Apesteguia, Canale i Haluza, 2019 |
| B. pronuspinax | Gallina, Apesteguia, Canale i Haluza, 2019 |
Bibliografia
Cerda, I. A., Novas, F. E., Carballido, J. L., & Salgado, L. (2022). "Osteohistology of the hyperelongate hemispinous processes of Amargasaurus cazaui (Dinosauria: Sauropoda): Implications for soft tissue reconstruction and functional significance". Journal of Anatomy. doi:10.1111/joa.13659
Gallina, P. A., Apesteguía, S., Canale, J. I., & Haluza, A. (2019). “A new long-spined dinosaur from Patagonia sheds light on sauropod defense system”. Scientific Reports, vol. 9. 1392 doi::10.1038/s41598-018-37943-3.
Garderes, J. P. (2025). "Morphology, development and ecological implications of the dentition of Bajadasaurus pronuspinax". Historical Biology: An International Journal of Paleobiology. doi:10.1080/08912963.2025.2472157
Garderes, J. P., Toledo, N., Whitlock, J.A., Militello, M., & Gallina, P. A. (2026). "Head, skull–neck and extrinsic eye musculature of the dicraeosaurid sauropod Bajadasaurus pronuspinax". Publicación Electrónica de la Asociación Paleontológica Argentina 26(1): 80–11. doi:10.5710/PEAPA.11.11.2025.553.
Garderes, J. P., Gallina, P. A., Whitlock, J. A., & Toledo, N. (2023). "Cranial osteology of Bajadasaurus pronuspinax (Sauropoda, Dicraeosauridae)". Historical Biology, 1-25 doi:10.1080/08912963.2023.2212389
![[2]](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bajadasaurus_SW.png){kind=link}