Skorpiovenator: Różnice pomiędzy wersjami
m (Aktualizacja datowania dinozaurów z formacji Huincul za Maniel i in., 2026) |
m (Canale i in., 2026) |
||
| Linia 5: | Linia 5: | ||
|nazwa = ''Skorpiovenator'' (skorpiowenator) | |nazwa = ''Skorpiovenator'' (skorpiowenator) | ||
|długość = 6 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes. wyd. Princeton University Press. </ref> | |długość = 6 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes. wyd. Princeton University Press. </ref> | ||
| − | |wysokość = | + | |wysokość = 2,1 w (w biodrach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref> |
| − | |masa = 950 kg <ref name="Molina-Larramendi"> | + | |masa = 950 kg <ref name="Molina-Larramendi"></ref> |
|dieta = mięsożerny | |dieta = mięsożerny | ||
|miejsce = [[Argentyna]] - Neuquén | |miejsce = [[Argentyna]] - Neuquén | ||
| Linia 24: | Linia 24: | ||
[[Abelisauridae]] | [[Abelisauridae]] | ||
| − | + | [[Brachyrostra]] | |
| − | ? [[ | + | ?? [[Abelisaurinae]] / ?? [[Carnotaurinae]] |
| − | |||
| − | ?? [[ | ||
|grafika = Skorpiovenator bustingorryi.jpg | |grafika = Skorpiovenator bustingorryi.jpg | ||
|podpis = Rekonstrukcja ''Skorpiovenator''. Autor: Paleocolour [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Skorpiovenator_bustingorryi.jpg] | |podpis = Rekonstrukcja ''Skorpiovenator''. Autor: Paleocolour [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Skorpiovenator_bustingorryi.jpg] | ||
| Linia 48: | Linia 46: | ||
==Budowa== | ==Budowa== | ||
| − | Jak u wielu abelizaurydów, czaszka ''Skorpiovenator'' | + | Jak u wielu abelizaurydów, czaszka ''Skorpiovenator'' była wysoka, krótka i ozdobiona grzebieniami, bruzdami oraz guzkami. Na każdej kości czołowej znajdowały się dwa zgrubienia. Wśród cech wyróżniających skorpiowenatora była m.in. liczba zębów w kości szczękowej oraz zębowej - miał on ich aż 19 oraz 21, czyli więcej niż pozostali członkowie [[Abelisauridae]]. Miał również zredukowane okno (zagłębienie przedoczodołowe) na kości szczękowej. Dodatkowo z boku żuchwy znajdowała się gruba i wydatna narośl utworzona z kości jarzmowej oraz kwadratowo-jarzmowej. Otwór znajdujący się w żuchwie był szeroki. Dzięki temu kość zębowa była luźno połączona z kośćmi znajdującymi się za nią, podobnie jak u ''[[Carnotaurus]]'' i ''[[Majungasaurus]]''. Cechą skorpiowenatora i wielu innych abelizaurydów było skrócenie i bardzo silne skostnienie góry czaszki i zmniejszenie oczodołu. Być może to miało na celu absorbowanie wstrząsów. Wytworzenie rogopodobnych struktur i wzmocnienie czaszki nastąpiło prawdopodobnie niezależnie u wielu abelizaurydów (Canale i in., 2009; 2026). |
| − | + | Cerroni i in. (2022a) za pomocą tomografu komputerowego zbadali czaszkę ''Skorpiovenator''. Miała ona liczne otwory na kościach nosowych oraz rząd dużych dziur na sklepieniu czaszki, które prawdopodobnie łączyły się ze sobą. Zapewne tworzyły one układ nerwowo-naczyniowy, który był on związany z bocznymi naczyniami nosowymi. Być może był unerwiony przez nerw trójdzielny, co wskazywałoby na zwiększony dopływ krwi do tych kości. Zapewne pomagał dinozaurowi chronić mózg przed przegrzaniem lub zwiększał ukrwienie skóry, przez co mogło służyć komunikacji między osobnikami. ''[[Carnotaurus]]'' również miał wewnętrzny system kanałów połączonych jak ''Skorpiovenator'', ale był znacznie mniejszy. | |
| − | Cerroni i in. ( | + | Cerroni i in. (2022b) dokładnie opisali szkielet obwodowy u ''Skorpiovenator'' i porównali go z jego kuzynami. Wyróżnili oni nowe [[autapomorfia|autapomorfie]], które pozwalają odróżnić skorpiowenatora od innych [[Abelisauridae]]. |
| − | |||
| − | |||
==Wymiary== | ==Wymiary== | ||
| − | ''Skorpiovenator'' był średniej wielkości [[abelizauryd]]em. Paul (2010) ocenia go na 7,5 m i 1,7 t - prawdopodobnie wynika to z pomiarów rekonstrukcji z ryc. 1c w Canale i in., 2009, wg której kość udowa ma ok. 93 cm, lecz metrowa skala wydaje się zbyt krótka, co prowadzi do przeszacowania rozmiarów. Oficjalne, bardziej prawidłowe oszacowanie to ok. 6 m (Canale i in., 2009; por. ryc. 1b w Canale i in. oraz ryc. 6 w Novas i in., 2013; z kolei skala w ryc. 2 a-b w Canale i in. wydaje się około dwukrotnie zawyżona - z rysunku można wymierzyć, że czaszka ma tylko ok. 28 cm; wymiary podane w tab. 1 w Juárez-Valieri i in., 2011 są zapewne odczytane z tego rysunku). Według Moliny | + | ''Skorpiovenator'' był średniej wielkości [[abelizauryd]]em. Paul (2010) ocenia go na 7,5 m i 1,7 t - prawdopodobnie wynika to z pomiarów rekonstrukcji z ryc. 1c w Canale i in., 2009, wg której kość udowa ma ok. 93 cm, lecz metrowa skala wydaje się zbyt krótka, co prowadzi do przeszacowania rozmiarów. Oficjalne, bardziej prawidłowe oszacowanie to ok. 6 m (Canale i in., 2009; por. ryc. 1b w Canale i in. oraz ryc. 6 w Novas i in., 2013; z kolei skala w ryc. 2 a-b w Canale i in. wydaje się około dwukrotnie zawyżona - z rysunku można wymierzyć, że czaszka ma tylko ok. 28 cm; wymiary podane w tab. 1 w Juárez-Valieri i in., 2011 są zapewne odczytane z tego rysunku). Według Moliny Pereza i Larramendiego (2019) osiągał 6 m, masę 950 kg oraz 2,1 ma wysokości w biodrach. |
| − | 6 m | ||
==Filogeneza== | ==Filogeneza== | ||
| − | Według [[analiza filogenetyczna|analiz kladystycznych]] ''Skorpiovenator'' jest przedstawicielem [[Brachyrostra]], który mieści się blisko ''[[Ekrixinatosaurus]]'' - zob. [[Ceratosauria#Kladogramy]]. Jedynie analiza D'Orazi Porchetti i in. (2011) wskazuje, że nie we wszystkich najbardziej parsymonicznych drzewkach ''Skorpiovenator'' należy do [[Carnotaurinae]] i Brachyrostra (być może wynika to z wpływu fragmentarycznych skamieniałości umieszczonych w analizie). Analiza przeprowadzona przez Cerroniego i in. ( | + | Według [[analiza filogenetyczna|analiz kladystycznych]] ''Skorpiovenator'' jest przedstawicielem [[Brachyrostra]], który mieści się blisko ''[[Ekrixinatosaurus]]'' - zob. [[Ceratosauria#Kladogramy]]. Jedynie analiza D'Orazi Porchetti i in. (2011) wskazuje, że nie we wszystkich najbardziej parsymonicznych drzewkach ''Skorpiovenator'' należy do [[Carnotaurinae]] i Brachyrostra (być może wynika to z wpływu fragmentarycznych skamieniałości umieszczonych w analizie). Analiza przeprowadzona przez Cerroniego i in. (2022a) wykazała, że znajduje się poza [[klad]]em ''[[Ekrixinatosaurus]]'' i ''[[Ilokelesia]]'', a jest bliżej spokrewniony z ''[[Carnotaurus]]'', ''[[Aucasaurus]]'' i ''[[Niebla]]''. |
==Paleośrodowisko== | ==Paleośrodowisko== | ||
| Linia 79: | Linia 74: | ||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
| − | <small>Canale, J.I., Scanferla, C.A., Agnolin, F.L. & Novas, F.E. (2009) "New carnivorous dinosaur from the Late Cretaceous of NW Patagonia and the evolution of abelisaurid theropods" Naturwissenschaften, 96, 409-414. | + | <small>Canale, J. I., Cerroni, M. A., Baiano, M. A., Meso, J. G., Palombi, D., & Paulina Carabajal, A. (2026). "The skull beneath the skin: cranial osteology of ''Skorpiovenator bustingorryi'' (Dinosauria, Theropoda, Abelisauridae) from the Late Cretaceous of Patagonia, Argentina". Ameghiniana. [[doi:10.5710/AMGH.20.08.2026.3665]] |
| + | |||
| + | Canale, J. I., Scanferla, C. A., Agnolin, F. L., & Novas, F. E. (2009) "New carnivorous dinosaur from the Late Cretaceous of NW Patagonia and the evolution of abelisaurid theropods" Naturwissenschaften, 96, 409-414. | ||
| − | Carrano, M.T. & Sampson, S.D. (2008) "The phylogeny of Ceratosauria (Dinosauria: Theropoda)" Journal of Systematic Palaeontology, 6, 182-236. | + | Carrano, M. T., & Sampson, S. D. (2008) "The phylogeny of Ceratosauria (Dinosauria: Theropoda)" Journal of Systematic Palaeontology, 6, 182-236. |
| − | Cerroni, M. A., Canale, J. I., Novas, F. E., & Paulina‐Carabajal, A. ( | + | Cerroni, M. A., Canale, J. I., Novas, F. E., & Paulina‐Carabajal, A. (2022a). "An exceptional neurovascular system in abelisaurid theropod skull: new evidence from ''Skorpiovenator bustingorryi''". Journal of Anatomy, 240(4), 612-626 [[doi:10.1111/joa.13258]] |
| − | Cerroni, M. A., Baiano, M. A., Canale, J. I., Agnolín, F. L., Otero, A., & Novas, F. E. ( | + | Cerroni, M. A., Baiano, M. A., Canale, J. I., Agnolín, F. L., Otero, A., & Novas, F. E. (2022b). "Appendicular osteology of ''Skorpiovenator bustingorryi'' (Theropoda, Abelisauridae) with comments on phylogenetic features of abelisaurids". Journal of Systematic Palaeontology, 20(1), 2093661. [[doi:10.1080/14772019.2022.2093661]] |
D'Orazi Porchetti, S., Nicosia, U., Biava, A. & Maganuco, S. (2011) "New Abelisaurid Material from the Upper Cretaceous (Cenomanian) of Morocco" Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia, 177(3) | D'Orazi Porchetti, S., Nicosia, U., Biava, A. & Maganuco, S. (2011) "New Abelisaurid Material from the Upper Cretaceous (Cenomanian) of Morocco" Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia, 177(3) | ||
| − | Juárez-Valieri, R.D., Porfiri, J.D. & Calvo, J.O. (2011) "New Information on Ekrixinatosaurus novasi Calvo et al 2004, a giant and massively-constructed Abelisauroid from the “Middle Cretaceous” of Patagonia" [w:] Calvo, J.O., Porfiri, J.D., González Riga & Dos Santos [red.] "Paleontologia y dinosaurios desde América Latina" Editorial de la Universidad Nacional de Cuyo, 161-169. | + | Juárez-Valieri, R. D., Porfiri, J. D., & Calvo, J. O. (2011) "New Information on ''Ekrixinatosaurus novasi'' Calvo et al 2004, a giant and massively-constructed Abelisauroid from the “Middle Cretaceous” of Patagonia" [w:] Calvo, J. O., Porfiri, J. D., González Riga & Dos Santos [red.] "Paleontologia y dinosaurios desde América Latina". Editorial de la Universidad Nacional de Cuyo, 161-169. |
| − | Sereno, P.C., Wilson, J.A. & Conrad, J.L. (2004) "New dinosaurs link southern landmasses in the Mid-Cretaceous" Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences, 271, 1325-1330. | + | Sereno, P. C., Wilson, J. A., & Conrad, J. L. (2004) "New dinosaurs link southern landmasses in the Mid-Cretaceous" Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences, 271, 1325-1330. |
| − | Novas, F.E., Agnolín, F.L., Ezcurra, M.D., Porfiri, J. & Canale, J.I. (2013) "Evolution of the carnivorous dinosaurs during the Cretaceous: The evidence from Patagonia" Cretaceous Research, 45, 174-215. [[doi:10.1016/j.cretres.2013.04.001]] | + | Novas, F. E., Agnolín, F. L., Ezcurra, M. D., Porfiri, J. & Canale, J. I. (2013) "Evolution of the carnivorous dinosaurs during the Cretaceous: The evidence from Patagonia" Cretaceous Research, 45, 174-215. [[doi:10.1016/j.cretres.2013.04.001]] |
http://en.wikipedia.org/wiki/Huincul_Formation | http://en.wikipedia.org/wiki/Huincul_Formation | ||
Aktualna wersja na dzień 10:17, 28 sie 2026
| Autor: | Maciej Ziegler, Paweł Konarzewski |
| Korekta: | Adrian Tkocz, Tomasz Skawiński |
| Skorpiovenator (skorpiowenator) | |
|---|---|
| Długość | 6 m [1] |
| Wysokość | 2,1 w (w biodrach) [1] |
| Masa | 950 kg [1] |
| Dieta | mięsożerny |
| Miejsce | Argentyna - Neuquén |
| Czas |
<106,2 Ma [2] |
| Systematyka | Dinosauria
?? Abelisaurinae / ?? Carnotaurinae |
 Rekonstrukcja Skorpiovenator. Autor: Paleocolour [2] | |
| Mapa znalezisk | |
Wczytywanie mapy…
| |
Wstęp
Skorpiovenator to rodzaj abelizauryda żyjącego we wczsnej kredzie na terenach dzisiejszej Argentyny. Jest jednym z najbardziej kompletnych dotychczas znalezionych przedstawicieli Abelisauridae.
Materiał kopalny
Holotypem jest artykułowany szkielet oznaczony numerem katalogowym MMCH-PV 48, który znajduje się w Museo Municipal "Ernesto Bachmann" w Villa El Chocón. Okaz typowy jest dość kompletny - nie zawiera jedynie tylnych kręgów ogonowych i większości kości kończyn przednich.
Materiał przypisany o numerze katalogowym MMCh-PV 255 to proksymalny koniec prawej kości piszczelowej. Kość jest o 9% większa niż u okazu holotypowego (Cerroni i in., 2022).
Budowa
Jak u wielu abelizaurydów, czaszka Skorpiovenator była wysoka, krótka i ozdobiona grzebieniami, bruzdami oraz guzkami. Na każdej kości czołowej znajdowały się dwa zgrubienia. Wśród cech wyróżniających skorpiowenatora była m.in. liczba zębów w kości szczękowej oraz zębowej - miał on ich aż 19 oraz 21, czyli więcej niż pozostali członkowie Abelisauridae. Miał również zredukowane okno (zagłębienie przedoczodołowe) na kości szczękowej. Dodatkowo z boku żuchwy znajdowała się gruba i wydatna narośl utworzona z kości jarzmowej oraz kwadratowo-jarzmowej. Otwór znajdujący się w żuchwie był szeroki. Dzięki temu kość zębowa była luźno połączona z kośćmi znajdującymi się za nią, podobnie jak u Carnotaurus i Majungasaurus. Cechą skorpiowenatora i wielu innych abelizaurydów było skrócenie i bardzo silne skostnienie góry czaszki i zmniejszenie oczodołu. Być może to miało na celu absorbowanie wstrząsów. Wytworzenie rogopodobnych struktur i wzmocnienie czaszki nastąpiło prawdopodobnie niezależnie u wielu abelizaurydów (Canale i in., 2009; 2026).
Cerroni i in. (2022a) za pomocą tomografu komputerowego zbadali czaszkę Skorpiovenator. Miała ona liczne otwory na kościach nosowych oraz rząd dużych dziur na sklepieniu czaszki, które prawdopodobnie łączyły się ze sobą. Zapewne tworzyły one układ nerwowo-naczyniowy, który był on związany z bocznymi naczyniami nosowymi. Być może był unerwiony przez nerw trójdzielny, co wskazywałoby na zwiększony dopływ krwi do tych kości. Zapewne pomagał dinozaurowi chronić mózg przed przegrzaniem lub zwiększał ukrwienie skóry, przez co mogło służyć komunikacji między osobnikami. Carnotaurus również miał wewnętrzny system kanałów połączonych jak Skorpiovenator, ale był znacznie mniejszy.
Cerroni i in. (2022b) dokładnie opisali szkielet obwodowy u Skorpiovenator i porównali go z jego kuzynami. Wyróżnili oni nowe autapomorfie, które pozwalają odróżnić skorpiowenatora od innych Abelisauridae.
Wymiary
Skorpiovenator był średniej wielkości abelizaurydem. Paul (2010) ocenia go na 7,5 m i 1,7 t - prawdopodobnie wynika to z pomiarów rekonstrukcji z ryc. 1c w Canale i in., 2009, wg której kość udowa ma ok. 93 cm, lecz metrowa skala wydaje się zbyt krótka, co prowadzi do przeszacowania rozmiarów. Oficjalne, bardziej prawidłowe oszacowanie to ok. 6 m (Canale i in., 2009; por. ryc. 1b w Canale i in. oraz ryc. 6 w Novas i in., 2013; z kolei skala w ryc. 2 a-b w Canale i in. wydaje się około dwukrotnie zawyżona - z rysunku można wymierzyć, że czaszka ma tylko ok. 28 cm; wymiary podane w tab. 1 w Juárez-Valieri i in., 2011 są zapewne odczytane z tego rysunku). Według Moliny Pereza i Larramendiego (2019) osiągał 6 m, masę 950 kg oraz 2,1 ma wysokości w biodrach.
Filogeneza
Według analiz kladystycznych Skorpiovenator jest przedstawicielem Brachyrostra, który mieści się blisko Ekrixinatosaurus - zob. Ceratosauria#Kladogramy. Jedynie analiza D'Orazi Porchetti i in. (2011) wskazuje, że nie we wszystkich najbardziej parsymonicznych drzewkach Skorpiovenator należy do Carnotaurinae i Brachyrostra (być może wynika to z wpływu fragmentarycznych skamieniałości umieszczonych w analizie). Analiza przeprowadzona przez Cerroniego i in. (2022a) wykazała, że znajduje się poza kladem Ekrixinatosaurus i Ilokelesia, a jest bliżej spokrewniony z Carnotaurus, Aucasaurus i Niebla.
Paleośrodowisko
Skorpiovenator nie był jedynym dużym teropodem z formacji Huincul - żył tam też jego bliski krewny - Ilokelesia oraz wielkie karcharodontozaurydy Mapusaurus oraz Meraxes. Szczytowe drapieżniki mogły polować na ogromne tytanozaury Argentinosaurus (choć dorosłe osobniki były pewnie zbyt trudną zdobyczą), mniejsze rebbachizaurydy Cathartesaura oraz na ornitopody. Zobacz więcej Huincul#Paleośrodowisko.
Etymologia
Nazwa rodzajowa pochodzi z połączenia łacińskich słów skorpios (skorpion) i venator (drapieżnik, łowca). Naukowcy nazwali tak dinozaura, ponieważ wokół wykopów kręciło się wiele skorpionów. Epitet gatunkowy nadano na cześć Manuela Bustingorry'ego, właściciela gruntu, z którego wydobyto szczątki.
Spis gatunków
| Skorpiovenator | Canale, Scanferla, Agnolin i Novas, 2009 |
| S. bustingorryi | Canale, Scanferla, Agnolin i Novas, 2009 |
Bibliografia
Canale, J. I., Cerroni, M. A., Baiano, M. A., Meso, J. G., Palombi, D., & Paulina Carabajal, A. (2026). "The skull beneath the skin: cranial osteology of Skorpiovenator bustingorryi (Dinosauria, Theropoda, Abelisauridae) from the Late Cretaceous of Patagonia, Argentina". Ameghiniana. doi:10.5710/AMGH.20.08.2026.3665
Canale, J. I., Scanferla, C. A., Agnolin, F. L., & Novas, F. E. (2009) "New carnivorous dinosaur from the Late Cretaceous of NW Patagonia and the evolution of abelisaurid theropods" Naturwissenschaften, 96, 409-414.
Carrano, M. T., & Sampson, S. D. (2008) "The phylogeny of Ceratosauria (Dinosauria: Theropoda)" Journal of Systematic Palaeontology, 6, 182-236.
Cerroni, M. A., Canale, J. I., Novas, F. E., & Paulina‐Carabajal, A. (2022a). "An exceptional neurovascular system in abelisaurid theropod skull: new evidence from Skorpiovenator bustingorryi". Journal of Anatomy, 240(4), 612-626 doi:10.1111/joa.13258
Cerroni, M. A., Baiano, M. A., Canale, J. I., Agnolín, F. L., Otero, A., & Novas, F. E. (2022b). "Appendicular osteology of Skorpiovenator bustingorryi (Theropoda, Abelisauridae) with comments on phylogenetic features of abelisaurids". Journal of Systematic Palaeontology, 20(1), 2093661. doi:10.1080/14772019.2022.2093661
D'Orazi Porchetti, S., Nicosia, U., Biava, A. & Maganuco, S. (2011) "New Abelisaurid Material from the Upper Cretaceous (Cenomanian) of Morocco" Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia, 177(3)
Juárez-Valieri, R. D., Porfiri, J. D., & Calvo, J. O. (2011) "New Information on Ekrixinatosaurus novasi Calvo et al 2004, a giant and massively-constructed Abelisauroid from the “Middle Cretaceous” of Patagonia" [w:] Calvo, J. O., Porfiri, J. D., González Riga & Dos Santos [red.] "Paleontologia y dinosaurios desde América Latina". Editorial de la Universidad Nacional de Cuyo, 161-169.
Sereno, P. C., Wilson, J. A., & Conrad, J. L. (2004) "New dinosaurs link southern landmasses in the Mid-Cretaceous" Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences, 271, 1325-1330.
Novas, F. E., Agnolín, F. L., Ezcurra, M. D., Porfiri, J. & Canale, J. I. (2013) "Evolution of the carnivorous dinosaurs during the Cretaceous: The evidence from Patagonia" Cretaceous Research, 45, 174-215. doi:10.1016/j.cretres.2013.04.001
http://en.wikipedia.org/wiki/Huincul_Formation
Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes. wyd. Princeton University Press.
- ↑ Zobacz więcej: Huincul#Wiek.
![[2]](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Skorpiovenator_bustingorryi.jpg){kind=link}
![[1]](http://commons.wikimedia.org/wiki/File:219_Arg_ElChocon_Museo_dino.JPG){kind=link}