Ferenceratops

Autor:

Paweł Konarzewski

---

Ferenceratops (ferenceratops)
Dieta	roślinożerny
Miejsce	Rumunia - Basen Hateg (formacja Sânpetru)
Czas	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 późna kreda (mastrycht)
Systematyka	Dinosauria Saurischia Ornithischia Ceratopsoidea
Tak mógł wyglądać Ferenceratops. Autor: Ddinodan [3]

Wstęp

Ferenceratops to rodzaj dinozaura rogatego zamieszkującego tereny dzisiejszej Rumunii w późnej kredzie. Przez 23 lata ferenceratops był uważany za drugi gatunek Zalmoxes, jednak Maidment i współpracownicy (2026) zauważyli nowe cechy, na podstawie których zdefiniowali dla niego nowy rodzaj.

Materiał kopalny

Zachowana kość zębowa ferenceratopsa. Źródło: Czepiński i Madzia, 2025 [1].

Holotyp (NHMUK PV R 4900) to częściowa prawa kość zębowa, częściowy kręg grzbietowy, lewa łopatka, częściowa lewa kość krucza, fragment biodra, prawa kość kulszowa oraz dystalna (dalsza) część lewej oraz lewa kość udowa.

Maidment i in. (2026) uważają, że cały materiał przypisany Zalmoxes należy poddać rewizji, gdyż większość tych skamieniałości nie pokrywa się z holotypami "Z." shqiperorum oraz Z. robustus. Dlatego też za jedyny pewny okaz przypisany ferenceratopsa uznali artykułowaną miednicę (UBB SPZ-2), która ma identyczną morfologię kości kulszowej jak holotyp.

Budowa i systematyka

Zrekonstrowany szkielet "Zalmoxes" shqiperorum jako iguanodonta. Fot. MWAK [2].

Ferenceratops charakteryzował się unikatową budową łopatki, kości kruczej oraz kulszowej. Łopatka miała wąskie i paskowate ostrze, które rozszerzało się w dalszej (dystalnej) części. Ta kość cechowała się również dobrze rozwiniętym wyrostkiem barkowym, który był wklęsły ku górze. Kość krucza miała bardzo długi i smukły wyrostek mostkowy, który wystawał poniżej dolnego brzegu panewki stawowej. Kość kulszowa była łagodnie zakrzywiona oraz pozbawiona wyrostka zasłonowego. Holotyp ferenceratopsa nie wykazywał również synapomorfii ornitopodów.

Maidment i in. (2026) w celu ustalenia pozycji systematycznej Ferenceratops przeprowadzili dwie analizy filogenetyczne różnymi metodami. W pierwszej analizie ferenceratops uplasował się w nierozstrzygniętym kladzie wewnątrz Ceratopsia. Z kolei w drugiej omawiany dinozaur tworzył klad z Ajkaceratops oraz Zalmoxes, który był blisko spokrewniony z grupą obejmującą Zuniceratops, Turanoceratops oraz Ceratopsidae.

Etymologia

Nazwa rodzajowa Ferenceratops wywodzi się od Ferenc, imienia urodzeniowego węgierskiego paleontologa Franza Nopcsy, który zasłynął z badań dinozaurów z Basenu Hateg. Epitet gatunkowy shqiperorum wywodzi się z Shqiperia - nazwy, którą Albańczycy określają swój kraj. Prawdopodobnie pochodzi ze słowa shqipe ("orzeł"); epitet ten został nadany ze względu na fascynację Nopcsy, jaką darzył kraj albański.

Spis gatunków

Ferenceratops	Maidment, Butler, Brusatte, Meade, Augustin, Csiki-Sava i Ősi, 2026
F. shqiperorum	(Weishampel, Jianu, Csiki i Norman, 2003) Maidment, Butler, Brusatte, Meade, Augustin, Csiki-Sava i Ősi, 2026
= Zalmoxes shqiperorum	Weishampel, Jianu, Csiki i Norman, 2003

Bibliografia

Maidment, S. C. R., Butler, R. J., Brusatte, S. L., Meade, L. E., Augustin, F. J., Csiki-Sava, Z., & Ősi, A. (2026). "A hidden diversity of ceratopsian dinosaurs in Late Cretaceous Europe". Nature: 1-7. doi:10.1038/s41586-025-09897-w

Weishampel, D. B., Jianu, C. M., Csiki, Z., & Norman, D. B. (2003). "Osteology and phylogeny of Zalmoxes (ng), an unusual euornithopod dinosaur from the latest Cretaceous of Romania". Journal of Systematic Palaeontology, 1(2), 65-123. doi:10.1017/S1477201903001032