Tyrannotitan

Autor:	Sebastian Oziemski, Maciej Ziegler
Korekta:	Marcin Szermański, Dawid Mazurek, Karol Sabath, Tomasz Sokołowski, Paweł Konarzewski

---

Tyrannotitan (tyranotytan)
Długość	12 m
Wysokość	ok. 3,6 m (w biodrach)
Masa	7 t
Dieta	mięsożerny
Miejsce	Argentyna - Chubut (formacja Cerro Barcino - ogniwo Cerro Castaño)
Czas	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 ok. 110,8-101,6 Ma wczesna kreda (alb)
Systematyka	Dinosauria Saurischia Theropoda Tetanurae Carnosauria Allosauroidea Carcharodontosauridae Carcharodontosaurinae Giganotosaurini
350px Rekonstrukcja przyżyciowa tyranotytana. Autor: Connor Ashbridge [3]

Wstęp

Tyrannotitan to rodzaj przedstawiciela Carcharodontosauridae żyjącego na terenach dzisiejszej Ameryki Południowej (Argentyna). Tyrannotitan chubutensis został opisany w 2005 roku przez Fernando E. Novasa i jego współpracowników. Skamieniałości tego teropoda odkryto 28 km na północny-wschód od Paso de Indios w prowincji Chubut, w Argentynie.

Materiał kopalny

Plik:Tyrannotitan skull reconstruction.png

Rekonstrukcja czaszki Tyrannotitan. Na biało zostały zaznaczone odnalezione kości. Autor: Eotyrannu5 [1]

Holotyp oznaczony numerem katalogowym MPEF-PV 1156 obejmuje niekompletne kości zębowe, 2 zęby, liczne kręgi grzbietowe (2-7 i ?8-?11, ?14), ?pierwszy kręg krzyżowy, kręg ogonowy, żebra, łuki hemalne, fragmenty gastaliów, niekompletną kość łopatkowo-kruczą, ramienną, promieniowe, niekompletne kości: biodrowa, łonowe i kulszowe, kości udowe, kość strzałkową oraz II kość śródstopia (Canale i in., 2015).

Paratyp (o oznaczeniu MPEF-PV 1157) obejmuje kość jarzmową, kwadratowo-jarzmową, kość zębową, zęby, pierwszy kręg szczytowy (dźwigacz), kręg szyjny, 7 kręgów grzbietowych (1, 4, 6-8, 12-14), 2 kręgi krzyżowe, dwa żebra, kręg ogonowy, łuk hemalny, prawą kość udową, niekompletną II kość śródstopia oraz kilka paliczków (II-2, II-3, IV-2, IV-3) w tym pazur ze stopy (Canale i in., 2015). Paratyp jest większy o ok. 7% od holotypu.

Materiał przypisany (MPEF-PV 10821) to 19 zębów (Canale i in., 2015).

Budowa i systematyka

Plik:Tyrannotitan chubutensis, Museo Egidio Feruglio.jpg

Zrekonstruowany szkielet Tyrannotitan. Fot. Jl FilpoC [2]

Tyrannotitan był dużym przedstawicielem kladu Carcharodontosauridae. Miał on dość wydłużoną czaszkę z licznymi, dłutowatymi zębami. Na kości zębowej zachowało się 15 zębodołów. Pierwszy z nich miał niemal okrągły kształt, a pozostałe miały wydłużony, eliptyczny kształt. W okolicach kości jarzmowej znajdował się duży otwór pneumatyczny. Kręgi szyjne i grzbietowe miały wysokie wyrostki kolczyste. Wyjątkową cechą Tyrannotitan był brak otworów pneumatycznych w trzonie pierwszego kręgu krzyżowego. U żadnego znanego teropoda nie opisano przerwy pneumatycznej w trzonach kręgów. Łopatka i kość krucza były ze sobą zrośnięte i znacznie lepiej rozwinięte niż u Giganotosaurus. Kość udowa u okazu paratypowego mierzyła 1,4 m długości (Canale i in., 2015).

Wiele analiz filogenetycznych (np. Canale i in., 2015; 2022; Cau, 2024) wskazuje, że Tyrannotitan jest przedstawicielem grupy Giganotosaurini.

Etymologia

Nazwa rodzajowa Tyrannotitan nawiązuje do dużych rozmiarów teropoda i oznacza "olbrzymi tyran". Epitet gatunkowy chubutensis odnosi prowincji Chubut w Argentynie, gdzie odnaleziono jego skamieniałe szczątki.

Spis gatunków

Tyrannotitan	Novas, de Valais, Vickers-Rich i Rich, 2005
T. chubutensis	Novas, de Valais, Vickers-Rich i Rich, 2005

Bibliografia

Canale, J. I., Apesteguía, S., Gallina, P. A., Mitchell, J., Smith, N. D., Cullen, T. M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F. A., & Makovicky, P. J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology doi:10.1016/j.cub.2022.05.057

Canale, J. I., Novas, F. E. & Pol, D. (2015). "Osteology and phylogenetic relationships of Tyrannotitan chubutensis Novas, de Valais, Vickers-Rich and Rich, 2005 (Theropoda: Carcharodontosauridae) from the Lower Cretaceous of Patagonia, Argentina" Historical Biology doi:10.1080/08912963.2013.861830

Carrano, M.T., Benson, R.B.J. & Sampson, S.D. (2012) "The phylogeny of Tetanurae (Dinosauria: Theropoda)" Journal of Systematic Palaeontology, 10(2), 211-300. doi:10.1080/14772019.2011.630927

Cau, A. (2024). "A Unified Framework for Predatory Dinosaur Macroevolution". Bollettino della Società Paleontologica Italiana. 63 (1). doi:10.4435/BSPI.2024.08

Mortimer, online [4]

Novas, F. E., de Valais, S., Vickers-Rich, P., & Rich, T. (2005). "A large Cretaceous theropod from Patagonia, Argentina, and the evolution of carcharodontosaurids" Naturwissenschaften, 92(5), 226-230 [5]