Sidersaura

Autor:

Michał Siedlecki

---

Sidersaura (siderzaura)
Dieta	roślinożerny
Miejsce	Argentyna - Neuquén (dolna część formacji Huincul)
Czas	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 ok. 97-94 Ma późna kreda (cenoman)
Systematyka	Dinosauria Saurischia Sauropodomorpha Sauropoda Diplodocoidea Rebbachisauridae
Rekonstrukcja przyżyciowa siderzaury. Autor: Ddinodan [1]
Mapa znalezisk
Wczytywanie mapy… {"minzoom":false,"maxzoom":false,"mappingservice":"leaflet","width":"auto","height":"350px","centre":false,"title":"","label":"","icon":"","visitedicon":"","lines":[],"polygons":[],"circles":[],"rectangles":[],"wmsoverlay":false,"copycoords":false,"static":false,"zoom":4,"defzoom":14,"layers":["OpenStreetMap"],"overlaylayers":[],"resizable":false,"enablefullscreen":false,"scrollwheelzoom":true,"markercluster":false,"clustermaxzoom":20,"clusterzoomonclick":true,"clustermaxradius":80,"clusterspiderfy":true,"geojson":"","locations":[{"text":"\u003Cb\u003E\u003Cdiv class=\"mw-parser-output\"\u003E\u003Cp\u003ELokalizacja szcz\u0105tk\u00f3w \u003Ci\u003ESidersaura marae\u003C/i\u003E\n\u003C/p\u003E\u003C/div\u003E\u003C/b\u003E\u003Chr /\u003E\u003Cdiv class=\"mw-parser-output\"\u003E\u003C/div\u003E","title":"Lokalizacja szcz\u0105tk\u00f3w Sidersaura marae\n","link":"","lat":-39.2352369999999979199856170453131198883056640625,"lon":-68.37430000000000518411980010569095611572265625,"icon":""}],"imageoverlays":null}

Wstęp

Sidersaura to nietypowy zauropod z grupy rebbachizaurydów żyjący na terenie dzisiejszej Argentyny na początku epoki późnej kredy. To już siódmy nazwany zauropod z formacji Huincul.

Etymologia

Nazwa rodzajowa oznacza "gwiezdnego jaszczura" (od łacińskiego "sider" (gwiazda) i greckiego "saura" (jaszczur)), co odnosi się do budowy środkowych i tylnych łuków hemalnych, przypominających kształtem gwiazdy. Epitet gatunkowy upamiętnia panią Marę Ripoll, wieloletnią preparatorkę, a później dyrektorkę Miejskiego Muzeum "Ernesto Bachman".

Materiał kopalny

Siderzaura jest znana ze szczątków czterech osobników. Wszystkie pochodzą ze stanowiska "Barda Atrevesada de Las Campansa" formacji Huincul.

Holotyp (MMCh-PV 70) to mózgoczaszka ze zrośniętym dachem czaszki i boczną ścianą mózgoczaszki, środkowa i tylna część grzbietowego wyrostka kolczystego i jego fragment, 14 kręgów ogonowych, 5 łuków hemalnych, część lewej łopatki, szypułka k. łonowej, obie k. piszczelowe, oba tylne końce k. strzałkowych, obie k. śródstopia I, przednie części lewych k. śródstopia II i III, tylne części prawych k. śródstopia II, III i IV, tylna część lewej k. śródstopia V, ba paliczki I-1, I-2, prawy paliczek I-3 oraz lewe paliczki pazurów 1 i 3. Należał do osobnika morfologicznie dorosłego.

Paratypy to :

MMCh-PV 236 - kręgi krzyżowe lub ogonowe, środkowa i tylna część żebra grzbietowego, k. śródręcza IV i V, fragment obszaru acetabulum k. biodrowej, obie k. kulszowe, lewa k. kulszowa i część prawej, lewa k. udowa oraz lewa k. strzałkowa. Ponadto okaz ten obejmuje elementy jeszcze niewypreparowane: 3 łuki nerwowe kręgów krzyżowych, 8 kręgów ogonowych, prawa k. udowa, lewa k. piszczelowa, prawa k. strzałkowa i prawa k. śródstopia IV? Szczątki te również należały do osobnika morfologicznie dorosłego. Został znaleziony w pobliżu okazu typowego meraksesa.

MMCh-PV 307- fragmentaryczna lewa k. strzałkowa. Też osobnik morfologicznie dojrzały i

MMCh-PV 309 - trzon kręgu grzbietowego, należący do osobnika młodocianego.

Budowa, systematyka i rozmiary

Siderzaura zapewne z grubsza przypominała inne rebbachizaurydy, takie jak demandazaur, czy żyjący w tym samym miejscu i czasie limajzaur. Odróżniała się od nich m.in. otworem przodoczołowym (obecnym u bardziej zaawansowanych od kaatedoka dikreozaurydów oraz młodocianych diplodocydów), wspomnianą budową łuków hemalnych, proceliczną budową tylnych kręgów ogonowych, półksiężycową k. piętową. Jej kręgi ogonowe miały położone z przodu wyrostki kolczyste, a u trzonów kręgów środkowych i tylnych występowała od strony brzusznej pustka ciągnąca się wzdłuż ogona. Cechy te były dotąd uznawane za synapomorfię tytanozaurów. Czaszka siderzaura wyróżniała się spośród innych rebbachizaurów obecnością okna czołowo-ciemieniowego. Badania Garderesa i in. (2026) wskazują, że przedstawiciele Rebbachisauridae mogli różnić się między sobą zdolnościami słuchowymi, które kształtowały się w zależności od rozmiarów ciała. Sugerowałoby to rozwinięte umiejętności komunikacyjne.

Analiza filogenetyczna umieściła siderzaurę jako takson siostrzany itapeuazaura oraz jako rodzaj blisko spokrewniony z zapalazaurem. Była taksonem bardziej bazalnym od zaawansowanych rebbachizaurydów, takich jak limajzaur, czy katartezaura, również współżyjąca z siderzaurą.

Lewa k. udowa siderzaury mierzy 155 cm długości i jest najdłuższa spośród zmierzonych k. udowych rebbachizaurydów. Dla porównania k. udowa limajzaura ma długość 144 cm. O ile siderzaura nie miała nietypowej dla rebbachizaurydów budowy ciała, może być jednym z roślejszych przedstawicieli tej grupy (Komentarz odautorski).

Paleośrodowisko

Zobacz: Huincul#Paleośrodowisko.

Spis gatunków

Sidersaura	Lerzo, Gallina, Canale, Otero, Carballido, Apesteguía i Makovicky, 2024
S. marae	Lerzo, Gallina, Canale, Otero, Carballido, Apesteguía i Makovicky, 2024

Bibliografia

Garderes, J.P., Lerzo, L.N. & Knoll, F. (2026). "Neuroanatomy and auditory adaptations of Sidersaura marae: insights into the palaeoecology of rebbachisaurid sauropods." Cretaceous Research, 106364 doi:10.1016/j.cretres.2026.106364. Lerzo, L. N., Gallina, P. A., Canale, J. I., Otero, A., Carballido, J. L., Apesteguía, S., & Makovicky, P. J. (2024). "The last of the oldies: a basal rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) from the early Late Cretaceous (Cenomanian–Turonian) of Patagonia, Argentina". Historical Biology: 1–26 [2]