Iani: Różnice pomiędzy wersjami
m |
(→Bibliografia) |
||
| (Nie pokazano 4 wersji utworzonych przez 3 użytkowników) | |||
| Linia 22: | Linia 22: | ||
[[Iguanodontia]] | [[Iguanodontia]] | ||
| − | [[Rhabdodontomorpha]] | + | ?[[Rhabdodontomorpha]] |
| − | |grafika = Iani | + | |
| − | |podpis = | + | ?[[Tenontosauridae]] |
| + | |grafika = Iani UDL.png | ||
| + | |podpis = Rekostrukcja ''Iani''. Autor: UnexpectedDinoLesson [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Iani_UDL.png] | ||
|PorównanieGrupa = | |PorównanieGrupa = | ||
|PorównanieDługość = | |PorównanieDługość = | ||
| Linia 30: | Linia 32: | ||
}} | }} | ||
==Wstęp== | ==Wstęp== | ||
| − | ''Iani'' to [[rodzaj]] [[ornitopod]]a żyjącego w [[późna kreda|późnej kredzie]] na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Jest to pierwszy opisany przedstawiciel [[Rhabdodontomorpha]] pochodzący z górnych osadów formacji Cedar Mountain. Okaz typowy został odnaleziony w 2014 roku, a formalnie opisany 9 lat później przez [[Lindsay Zanno]] i wspólników. | + | ''Iani'' to [[rodzaj]] [[ornitopod]]a żyjącego w [[późna kreda|późnej kredzie]] na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Jest to pierwszy opisany przedstawiciel [[Rhabdodontomorpha]] (ale zob. dalej) pochodzący z górnych osadów formacji Cedar Mountain. Okaz typowy został odnaleziony w 2014 roku, a formalnie opisany 9 lat później przez [[Lindsay Zanno]] i wspólników. |
==Materiał kopalny== | ==Materiał kopalny== | ||
| + | [[Plik:Iani Skeletal.png|thumb|Rekonstrukcja szkieletu ''Iani''. Na zielono zaznaczono odnalezione kości. Źródło: Zanno i in., 2023 [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0286042]]] | ||
[[Holotyp]] o numerze katalogowym NCSM 29373 to niekompletny szkielet młodocianego osobnika, u którego zachowała się dość duża, lecz rozczłonkowana czaszka, kręgi szyjne, grzbietowe wraz z żebrami, krzyżowe i ogonowe z szewronami (u części kręgów zachowały się również wyrostki kolczyste) obydwie łopatki, prawa kość ramienna, lewa kość łokciowa, kość promieniowa, kości prawej dłoni oraz lewa kość kulszowa. (zob. rys.obok) | [[Holotyp]] o numerze katalogowym NCSM 29373 to niekompletny szkielet młodocianego osobnika, u którego zachowała się dość duża, lecz rozczłonkowana czaszka, kręgi szyjne, grzbietowe wraz z żebrami, krzyżowe i ogonowe z szewronami (u części kręgów zachowały się również wyrostki kolczyste) obydwie łopatki, prawa kość ramienna, lewa kość łokciowa, kość promieniowa, kości prawej dłoni oraz lewa kość kulszowa. (zob. rys.obok) | ||
| Linia 38: | Linia 41: | ||
''Iani'' to średniej wielkości dwunożny [[iguanodont]] charakteryzujący się obecnością trzech zębów na kości przedszczękowej. Ogólne jego uzębienie było podobne jak u innych ornitopodów, w szczególności do ''[[Tenontosaurus]]'' oraz ''[[Qantassaurus]]''. Reszta jego unikatowych cech dotyczy kości czaszki, szczególnie czołowej, łuskowej, puszki mózgowej oraz wcześniej wspomnianej kości przedszczękowej. | ''Iani'' to średniej wielkości dwunożny [[iguanodont]] charakteryzujący się obecnością trzech zębów na kości przedszczękowej. Ogólne jego uzębienie było podobne jak u innych ornitopodów, w szczególności do ''[[Tenontosaurus]]'' oraz ''[[Qantassaurus]]''. Reszta jego unikatowych cech dotyczy kości czaszki, szczególnie czołowej, łuskowej, puszki mózgowej oraz wcześniej wspomnianej kości przedszczękowej. | ||
| − | Zanno i | + | Zanno i współpracownicy (2023) uznali, że ''Iani'' jest bazalnym [[iguanodont]]em. Ich zdaniem ten takson jest formą przejściową między ''Tenontosaurus'' a bardziej zaawansowanymi przedstawicielami [[Rhabdodontidae]]. Wg Fonsceci i współpracowników (2024) ornitopod ten należy do kladu [[Tenontosauridae]] w obrębie Rhabdodontomorpha, razem z tenontozaurem i [[Convolosaurus|konwolozaurem]]. W analizie Dieudonne i in. (2026) okazał się przedstawicielem [[Thescelosauridae]] siostrzanym do tenontozaura, z którym z kolei tworzy klad siostrzany do ''[[Thescelosaurus]]''. |
==Etymologia== | ==Etymologia== | ||
| − | Nazwa rodzajowa ''Iani'' nawiązuje do rzymskiego boga Janusa, który przewodniczy przemianom i odnosi się do zmieniającej się fauny i flory w połowie kredy w zachodniej Ameryce Północnej. Epitet gatunkowy ''smithi'' honoruje Joshuę Aarona Smitha za jego wkład w rozwój | + | Nazwa rodzajowa ''Iani'' nawiązuje do rzymskiego boga Janusa, który przewodniczy przemianom i odnosi się do zmieniającej się fauny i flory w połowie kredy w zachodniej Ameryce Północnej. Epitet gatunkowy ''smithi'' honoruje Joshuę Aarona Smitha za jego wkład w rozwój paleontologii. |
==Spis gatunków== | ==Spis gatunków== | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| {{V|''Iani''}} | | {{V|''Iani''}} | ||
| − | |{{Kpt|[[Zanno]], Gates, Terry, Ayrahami, Tucker i Makovicky}}, [[2023]] | + | |{{Kpt|[[Zanno]], Gates, Terry, Ayrahami, Tucker}} i {{Kpt|Makovicky}}, [[2023]] |
|- | |- | ||
| {{V|''I. smithi''}} | | {{V|''I. smithi''}} | ||
| − | |{{Kpt|Zanno, Gates, Terry, Ayrahami, Tucker i Makovicky}}, 2023 | + | |{{Kpt|Zanno, Gates, Terry, Ayrahami, Tucker}} i {{Kpt|Makovicky}}, 2023 |
|} | |} | ||
==Bibliografia== | ==Bibliografia== | ||
| − | <small>Zanno, L.E., Gates, T.A., Avrahami, H.M., Tucker, R.T. & Makovicky, P.J. (2023) "An early-diverging iguanodontian (Dinosauria: Rhabdodontomorpha) from the Late Cretaceous of North America". PLoS ONE 18(6): e0286042. [[doi:10.1371/journal.pone.0286042]] | + | <small>Dieudonne, P.-M., Becerra, M.G., Zanesco, T., Tortosa, T., Cruzado-Caballero, P., Stein, K. & Fernandez-Baldor, F.T. (2026). „''Foskeia pelendonum'', a new rhabdodontomorph from the Lower Cretaceous of Salas de los Infantes (Burgos Province, Spain), and a new phylogeny of ornithischian dinosaurs.” Papers in Palaeontology, Vol. 12, Part 1, e7005 |
| + | |||
| + | Fonseca, A.O., Reid, I.J., Venner, A., Duncan, R.J., Garcia, M.S., Müller, R.T. (2024). "A comprehensive phylogenetic analysis on early ornithischian evolution". Journal of Systematic Palaeontology. 22 (1). 2346577. [https://doi.org/10.1080%2F14772019.2024.2346577] | ||
| + | |||
| + | Zanno, L.E., Gates, T.A., Avrahami, H.M., Tucker, R.T. & Makovicky, P.J. (2023) "An early-diverging iguanodontian (Dinosauria: Rhabdodontomorpha) from the Late Cretaceous of North America". PLoS ONE 18(6): e0286042. [[doi:10.1371/journal.pone.0286042]] | ||
<references/></small> | <references/></small> | ||
Aktualna wersja na dzień 09:15, 5 mar 2026
| Autor: | Paweł Konarzewski |
| Iani | |
|---|---|
| Długość | ok. 4,2 m [1] |
| Dieta | roślinożerny |
| Miejsce | USA - Utah
(formacja Cedar Mountain - ogniwo Mussentuchit) |
| Czas |
ok. 99,5 Ma |
| Systematyka | Dinosauria |
 Rekostrukcja Iani. Autor: UnexpectedDinoLesson [2] | |
Wstęp
Iani to rodzaj ornitopoda żyjącego w późnej kredzie na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Jest to pierwszy opisany przedstawiciel Rhabdodontomorpha (ale zob. dalej) pochodzący z górnych osadów formacji Cedar Mountain. Okaz typowy został odnaleziony w 2014 roku, a formalnie opisany 9 lat później przez Lindsay Zanno i wspólników.
Materiał kopalny
Holotyp o numerze katalogowym NCSM 29373 to niekompletny szkielet młodocianego osobnika, u którego zachowała się dość duża, lecz rozczłonkowana czaszka, kręgi szyjne, grzbietowe wraz z żebrami, krzyżowe i ogonowe z szewronami (u części kręgów zachowały się również wyrostki kolczyste) obydwie łopatki, prawa kość ramienna, lewa kość łokciowa, kość promieniowa, kości prawej dłoni oraz lewa kość kulszowa. (zob. rys.obok)
Budowa i systematyka
Iani to średniej wielkości dwunożny iguanodont charakteryzujący się obecnością trzech zębów na kości przedszczękowej. Ogólne jego uzębienie było podobne jak u innych ornitopodów, w szczególności do Tenontosaurus oraz Qantassaurus. Reszta jego unikatowych cech dotyczy kości czaszki, szczególnie czołowej, łuskowej, puszki mózgowej oraz wcześniej wspomnianej kości przedszczękowej.
Zanno i współpracownicy (2023) uznali, że Iani jest bazalnym iguanodontem. Ich zdaniem ten takson jest formą przejściową między Tenontosaurus a bardziej zaawansowanymi przedstawicielami Rhabdodontidae. Wg Fonsceci i współpracowników (2024) ornitopod ten należy do kladu Tenontosauridae w obrębie Rhabdodontomorpha, razem z tenontozaurem i konwolozaurem. W analizie Dieudonne i in. (2026) okazał się przedstawicielem Thescelosauridae siostrzanym do tenontozaura, z którym z kolei tworzy klad siostrzany do Thescelosaurus.
Etymologia
Nazwa rodzajowa Iani nawiązuje do rzymskiego boga Janusa, który przewodniczy przemianom i odnosi się do zmieniającej się fauny i flory w połowie kredy w zachodniej Ameryce Północnej. Epitet gatunkowy smithi honoruje Joshuę Aarona Smitha za jego wkład w rozwój paleontologii.
Spis gatunków
| Iani | Zanno, Gates, Terry, Ayrahami, Tucker i Makovicky, 2023 |
| I. smithi | Zanno, Gates, Terry, Ayrahami, Tucker i Makovicky, 2023 |
Bibliografia
Dieudonne, P.-M., Becerra, M.G., Zanesco, T., Tortosa, T., Cruzado-Caballero, P., Stein, K. & Fernandez-Baldor, F.T. (2026). „Foskeia pelendonum, a new rhabdodontomorph from the Lower Cretaceous of Salas de los Infantes (Burgos Province, Spain), and a new phylogeny of ornithischian dinosaurs.” Papers in Palaeontology, Vol. 12, Part 1, e7005
Fonseca, A.O., Reid, I.J., Venner, A., Duncan, R.J., Garcia, M.S., Müller, R.T. (2024). "A comprehensive phylogenetic analysis on early ornithischian evolution". Journal of Systematic Palaeontology. 22 (1). 2346577. [3]
Zanno, L.E., Gates, T.A., Avrahami, H.M., Tucker, R.T. & Makovicky, P.J. (2023) "An early-diverging iguanodontian (Dinosauria: Rhabdodontomorpha) from the Late Cretaceous of North America". PLoS ONE 18(6): e0286042. doi:10.1371/journal.pone.0286042
- ↑ Oszacowanie własne (PK) na podstawie ryc. 1 w Zanno i in., 2023
![[2]](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Iani_UDL.png){kind=link}