Iani

Autor:

Paweł Konarzewski

---

Iani
Długość	ok. 4,2 m
Dieta	roślinożerny
Miejsce	USA - Utah (formacja Cedar Mountain - ogniwo Mussentuchit)
Czas	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 ok. 99,5 Ma późna kreda (cenoman)
Systematyka	Dinosauria Ornithischia Ornithopoda Iguanodontia ?Rhabdodontomorpha ?Tenontosauridae
Rekostrukcja Iani. Autor: UnexpectedDinoLesson [2]

Wstęp

Iani to rodzaj ornitopoda żyjącego w późnej kredzie na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Jest to pierwszy opisany przedstawiciel Rhabdodontomorpha (ale zob. dalej) pochodzący z górnych osadów formacji Cedar Mountain. Okaz typowy został odnaleziony w 2014 roku, a formalnie opisany 9 lat później przez Lindsay Zanno i wspólników.

Materiał kopalny

Rekonstrukcja szkieletu Iani. Na zielono zaznaczono odnalezione kości. Źródło: Zanno i in., 2023 [1]

Holotyp o numerze katalogowym NCSM 29373 to niekompletny szkielet młodocianego osobnika, u którego zachowała się dość duża, lecz rozczłonkowana czaszka, kręgi szyjne, grzbietowe wraz z żebrami, krzyżowe i ogonowe z szewronami (u części kręgów zachowały się również wyrostki kolczyste) obydwie łopatki, prawa kość ramienna, lewa kość łokciowa, kość promieniowa, kości prawej dłoni oraz lewa kość kulszowa. (zob. rys.obok)

Budowa i systematyka

Iani to średniej wielkości dwunożny iguanodont charakteryzujący się obecnością trzech zębów na kości przedszczękowej. Ogólne jego uzębienie było podobne jak u innych ornitopodów, w szczególności do Tenontosaurus oraz Qantassaurus. Reszta jego unikatowych cech dotyczy kości czaszki, szczególnie czołowej, łuskowej, puszki mózgowej oraz wcześniej wspomnianej kości przedszczękowej.

Zanno i współpracownicy (2023) uznali, że Iani jest bazalnym iguanodontem. Ich zdaniem ten takson jest formą przejściową między Tenontosaurus a bardziej zaawansowanymi przedstawicielami Rhabdodontidae. Wg Fonsceci i współpracowników (2024) ornitopod ten należy do kladu Tenontosauridae w obrębie Rhabdodontomorpha, razem z tenontozaurem i konwolozaurem. W analizie Dieudonne i in. (2026) okazał się przedstawicielem Thescelosauridae siostrzanym do tenontozaura, z którym z kolei tworzy klad siostrzany do Thescelosaurus.

Etymologia

Nazwa rodzajowa Iani nawiązuje do rzymskiego boga Janusa, który przewodniczy przemianom i odnosi się do zmieniającej się fauny i flory w połowie kredy w zachodniej Ameryce Północnej. Epitet gatunkowy smithi honoruje Joshuę Aarona Smitha za jego wkład w rozwój paleontologii.

Spis gatunków

Iani	Zanno, Gates, Terry, Ayrahami, Tucker i Makovicky, 2023
I. smithi	Zanno, Gates, Terry, Ayrahami, Tucker i Makovicky, 2023

Bibliografia

Dieudonne, P.-M., Becerra, M.G., Zanesco, T., Tortosa, T., Cruzado-Caballero, P., Stein, K. & Fernandez-Baldor, F.T. (2026). „Foskeia pelendonum, a new rhabdodontomorph from the Lower Cretaceous of Salas de los Infantes (Burgos Province, Spain), and a new phylogeny of ornithischian dinosaurs.” Papers in Palaeontology, Vol. 12, Part 1, e7005

Fonseca, A.O., Reid, I.J., Venner, A., Duncan, R.J., Garcia, M.S., Müller, R.T. (2024). "A comprehensive phylogenetic analysis on early ornithischian evolution". Journal of Systematic Palaeontology. 22 (1). 2346577. [3]

Zanno, L.E., Gates, T.A., Avrahami, H.M., Tucker, R.T. & Makovicky, P.J. (2023) "An early-diverging iguanodontian (Dinosauria: Rhabdodontomorpha) from the Late Cretaceous of North America". PLoS ONE 18(6): e0286042. doi:10.1371/journal.pone.0286042