Huincul

Autor:

Paweł Konarzewski

---

Formacja Huincul
Wiek	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 ok. 97-93 Ma późna kreda (cenoman-turon)
Miejsce	Argentyna - Mendoza, Neuquén i Río Negro
Leży pod	formacja Cerro Lisandro
Leży nad	formacja Candeleros
Miąższość	do 250 m
Klimat	suchy i półsuchy z sezonowymi opadami
Litologia	piaskowce, mułowce, zlepieńce i iłowce
Dinozaury z formacji Huincul. Grupa Mapusaurus znajduje się między osobnikami Argentinosaurus. W lewym dolnym rogu jest widoczna para Ilokelesia przyglądająca się samicy Skorpiovenator z młodymi. Autor: ABelov2014 [2]

Wstęp

Formacja Huincul to późnokredowa jednostka geologiczna położona na terenie Argentyny. Jej osady datuje się na cenoman oraz turon.

Etymologia

Nazwa formacji pochodzi od miasta Plaza Huincul znajdującego się w prowincji Neuquén.

Litologia

Formację Huincul tworzą głównie piaskowce o żółtym kolorze. Takie zabarwienie jest spowodowane obecnością tlenku żelaza. Maksymalna miąższość osadów wynosi 250 m. Najniższe warstwy stykają się z formacją Candeleros, zaś najwyższe - Cerro Lisandro. Oprócz piaskowców w omawianej formacji są również obecne mułowce, zlepieńce i iłowce (Garrido, 2010).

Paleośrodowisko

W dawnych szerokościach geograficznych (między 10 a 45º południowym) gdzie znajdowała się północna Patagonia w cenomannie panował jałowy i gorący klimat. Poniżej 60º szerokości geograficznej obszar południowej Patagonii miał subtropikalny klimat wraz z sezonowymi opadami. W tym miejscu średnia temperatura roczna mieściła się w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Ogólny klimat w formacji Huincul był bardziej wilgotny niż z Candeleros (Lizzoli i in., 2021).

Paleofauna

Porównanie wymiarów wybranych dinozaurów z formacji Huincul. Autor: Slate Weasel [1]

Fauna z formacji Huincul charakteryzowała się niezwykle dużą różnorodnością dinozaurów. Występowały w niej typowe grupy dinozaurów dla Argentyny na początku późnej kredy: karcharodontozaurydy, abelizaurydy, noazaurydy, megaraptory, rebbachizaurydy, tytanozaury, oraz dinozaury ptasiomiedniczne. Najliczniejszą grupą roślinożernych zauropodów były rebbachizaurydy. Zapewne szczytowym drapieżnikiem w środowisku był Mapusaurus, jednakże niewykluczone, że musiał on konkurować ze swoim mniejszym kuzynem Meraxes. Abelizaurydy prawdopodobnie musiały ustępować większym karcharodontozaurydom i polowały na mniejsze ofiary. Możliwe, że jedynymi roślinożercami niezagrożonymi na ataki drapieżników były dorosłe osobniki Argentinosaurus. Oprócz dinozaurów odnaleziono również szczątki krokodylomorfów, lepidozaurów oraz żółwi (Canale i in., 2023).

Dinozaury

Dinozaury
Takson	Materiał kopalny	Komentarz	Grafika
Aoniraptor libertatem	MPCA-Pv 804/1-25 - kręgi	Prymitywny przedstawiciel Megaraptora uważany wcześniej za prawdopodobny synonim Gualicho.
Argentinosaurus huinculensis	MCF-PVPH-1 - fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy ? MLP-DP 46-VIII-21-3 i MCF-PVPH# – fragmenty trzonu kości udowej	Obecnie jest uważany za największego znanego nauce dinozaura jakikolwiek żył na Ziemi.
Bustingorrytitan shiva	Jest znany z czterech okazów (MMCH-Pv 59/1–40, MMCH-Pv 60/1–6, MMCH-Pv 61 i MMCH-Pv 62)	Duży tytanozaur blisko spokrewniony z grupą Saltasauroidea.
Cathartesaura anaerobica	MPCA-232 - fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy	Rebbachizauryd prawdopodobnie blisko spokrewniony z Limaysaurus.
Chakisaurus nekul	Jest znany z pięciu okazów (MPCA Pv 816, MPCA Pv 882, MPCA Pv 823, MPCA Pv 814 i MPCN Pv 846).	Pierwszy znany dinozaur ptasiomiedniczny z formacji Huincul.
Choconsaurus bayleywilisi	Jest znany z wielu fragmentarycznych okazów (MMCh-PV 44 i MMCh-PV 80-112).	Bazalny tytanozaur mający pośrednią morfologię zębów między tytanozaurymorfami a eutytanozaurami.
Chucarosaurus diripienda	Jest znany głównie z kości szkieletu obwodowego (MPCA PV 820 i MPCA PV 821).	Duży tytanozaur blisko spokrewniony z Notocolossus oraz grupą Lognkosauria.
Gualicho shinyae	MPCN PV 0001 - kręgi grzbietowe oraz ogonowe, kości kończyn przednich oraz tylnych, żebra	Enigmatyczny teropod o niepewnej pozycji systematycznej.
Huinculsaurus montesi	MCF-PVPH-36 - trzy ostatnie kręgi grzbietowe oraz pierwszy i drugi kręg krzyżowy	Jeden z najmłodszych znanych przedstawicieli Elaphrosaurinae.
Ilokelesia aguadagrandensis	PVPH-35 - fragmentaryczna czaszka oraz szkielet pozaczaszkowy	Średniej wielkości przedstawiciel Abelisauridae.
Limaysaurus tessonei	MUCPv-153 - niekompletny szkielet pozaczaszkowy	Jego skamieniałości odnaleziono również w formacji Candeleros (okazy MUCPv-205 i MUCPv-206)
Mapusaurus roseae	Do Mapusaurus przypisuje się szczątki należące do najmniej 9 osobników (w tym holotyp Taurovenator violantei).	Gigantyczny karcharodontozauryd blisko spokrewniony z Giganotosaurus.
Meraxes gigas	MMCh-PV 65 - niemalże kompletna czaszka oraz dość dobrze zachowany szkielet pozaczaszkowy	Najbardziej prymitywny przedstawiciel Giganotosaurini.
Overoraptor chimentoi	Jest znany z dwóch niekompletnych szkieletów pozaczaszkowych (MPCA-Pv 805 i MPCA-Pv 818).	Niewielki przedstawiciel Paraves blisko spokrewniony z Rahonavis.	200px
Sidersaura marae	Jest znana z czterech okazów (MMCh-PV 70, MMCh-PV 236, MMCh-PV 307 i MMCh-PV 309).	Jeden z większych przedstawicieli Rebbachisauridae.	200px
Skorpiovenator bustingorryi	Jest znany z niemalże całego szkieletu oraz niekompletnej kości piszczelowej (MMCH-PV 48 i MMCh-PV 255).	Jeden z najbardziej kompletnych przedstawicieli Abelisauridae.	200px
Tralkasaurus cuyi	MPCA-Pv 815 - fragmentaryczna czaszka oraz niekompletny szkielet pozaczaszkowy	Trzeci ważny rodzaj abelizauryda z formacji Huincul.
Niezidentyfikowany rebbachizauryd	MAU-Pv-EO-629 - niemalże kompletne obydwie kończyny tylne, niekompletna miednica, 17 kręgów ogonowych i 8 szewronów	Jeden z najmłodszych przedstawicieli Rebbachisauridae.
Niezidentyfikowany rebbachizauryd	MAU-PV-EO-633 - częściowy przedni lub środkowy kręg grzbietowy	Prawdopodobnie niediagnostyczny takson.
Niezidentyfikowany rebbachizauryd	MAU-PV-EO-634 - częściowy przedni lub środkowy kręg grzbietowy	Prawdopodobnie niediagnostyczny takson.
Niezidentyfikowany rebbachizauryd	MAU-PV-EO-666 - przedni kręg ogonowy	Prawdopodobnie niediagnostyczny takson.
Niezidentyfikowany rebbachizauryd	MMCH-Pv-49 - 7 artykułowanych kręgów szyjnych, 11 kręgów grzbietowych, fragmentyczne żebra grzbietowe, niemalże kompletna prawa kość krucza i łopatka oraz kompletna prawa kość ramienna	Rebbachizauryd prawdopodobnie blisko spokrewniony z Cathartesaura.
Niezidentyfikowany rebbachizauryd	MCF-PVPH-633 - izolowany łuk neuralny	Niediagnostyczny takson.

Lepidozaury

Lepidozaury
Takson	Materiał kopalny	Komentarz
Patagosphenos watuku	MPCA-Pv 809 - niekompletna czaszka oraz fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy	Pierwszy nazwany przedstawiciel Sphenodontia z formacji Huincul.

Bibliografia

Alvarez-Nogueira, R., Rozadilla, S., Agnolín, F.L., Garcia Marsà, J.A., Motta, M.J. & Novas, F.E. (2024). "A new ornithopod from the Upper Cretaceous (Huincul Formation) of Northwestern Patagonia, Argentina. Implications on elasmarian postcranial anatomy". Cretaceous Research. 105874 doi:10.1016/j.cretres.2024.105874

Agnolin, F.L., Gonzalez Riga, B.J., Aranciaga Rolando, A.M., Rozadilla, S., Motta, M.J., Chimento, N.R., Novas, F.E. (2023). "A new gigant titanosaur (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Northwestern Patagonia, Argentina". Cretaceous Research, doi:10.1016/j.cretres.2023.105487

Apesteguía, S., Smith, N. D., Valieri, R. J., & Makovicky, P. J. (2016). "An unusual new theropod with a didactyl manus from the Upper Cretaceous of Patagonia, Argentina". PLoS One, 11(7), e0157793. doi:10.1371/journal.pone.0157793

Aranciaga Rolando, A. M., Garcia Marsà J., Novas F. (2020). "Histology and pneumaticity of Aoniraptor libertatem (Dinosauria, Theropoda), an enigmatic mid‐sized megaraptoran from Patagonia." Journal of Anatomy. doi:10.1111/joa.13225.

Aranciaga Rolando, A. M., Motta, M. J., Agnolín, F. L., Manabe, M., Tsuihiji, T., & Novas, F. E. (2022). "A large Megaraptoridae (Theropoda: Coelurosauria) from Upper Cretaceous (Maastrichtian) of Patagonia, Argentina". Scientific reports, 12(1), 1-29. doi: 10.1038/s41598-022-09272-z

Baiano, M.A., Coria, R.A. & Cau, A. (2020). "A new abelisauroid (Dinosauria: Theropoda) from the Huincul formation (lower upper Cretaceous, Neuquén Basin) of Patagonia, Argentina." Cretaceous Research, Article 104408. doi:10.1016/j.cretres.2020.104408

Bellardini, F., Carballido, J. L., Filippi, L. S., Baiano, M. A., & Garrido, A. C. (2022). "New rebbachisaurid remains from the Huincul Formation (middle Cenomanian–early Turonian) of the central Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Publicación Electrónica de la Asociación Paleontológica Argentina 22 (2): 1–24. doi:10.5710/PEAPA.22.04.2022.4

Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2023). "Exploring rebbachisaurid hind-limb anatomy on the basis of a new articulated specimen from the Huincul Formation (upper Cenomanian) of Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Historical Biology, 1-17. doi:10.1080/08912963.2023.2268638

Bonaparte, J. F., & Coria, R. A. (1993). "Un nuevo y gigantesco saurópodo titanosaurio de la Formación Río Limay (Albiano-Cenomaniano) de la Provincia del Neuquén, Argentina". Ameghiniana, 30(3), 271-282

Calvo, J. O., & Salgado, L. (1995). "Rebbachisaurus tessonei sp. nov. a new Sauropoda from the Albian-Cenomanian of Argentina; new evidence on the origin of the Diplodocidae". Gaia, 11, 13-33.

Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology doi:10.1016/j.cub.2022.05.057

Canale, J. I., Garrido, A. C., Citton, P., de Valais, S., Baiano, M. A., Palombi, D., Caratelli, M., Apesteguía, S., Maniel, I., & Fernández Dumont, M. L. (2023). "New records of vertebrate and traces fossils from the Huincul Formation (Cenomanian-Turonian, Upper Cretaceous) in the vicinity of El Chocón, Neuquén province, Argentina". Reunión de Comunicaciones de la Asociación Paleontológica Argentina

Canale, J.I., Scanferla, C.A., Agnolin, F.L. & Novas, F.E. (2009) "New carnivorous dinosaur from the Late Cretaceous of NW Patagonia and the evolution of abelisaurid theropods" Naturwissenschaften, 96, 409-414

Carballido, J.L., Pol, D., Otero, A., Cerda, I.A., Salgado, L., Garrido, A.C., Ramezani, J., Cúneo, N.R., Krause, J.M. 2017. "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B, t. 284, nr art. 20171219. doi:10.1098/rspb.2017.1219

Cerroni, M. A., Baiano, M. A., Canale, J. I., Agnolín, F. L., Otero, A., & Novas, F. E. (2022). "Appendicular osteology of Skorpiovenator bustingorryi (Theropoda, Abelisauridae) with comments on phylogenetic features of abelisaurids". Journal of Systematic Palaeontology, 20(1), 2093661. doi:10.1080/14772019.2022.2093661

Cerroni, M.A., Motta, M.J., Agnolín, F.L., Aranciaga Rolando, A.M., Brissón Egli, F., & Novas, F.E. (2020). „A new abelisaurid from the Huincul Formation (Cenomanian-Turonian; Upper Cretaceous) of Río Negro province, Argentina.” Journal of South American Earth Sciences. doi:10.1016/j.jsames.2019.102445

Coria, R.A. & Currie, P.J. (2006) "A new carcharodontosaurid (Dinosauria, Theropoda) from the Upper Cretaceous of Argentina" Geodiversitas, 28(1), 71-118

Coria, R. A., Currie, P. J., Ortega, F., & Baiano, M. A. (2020). "An Early Cretaceous, medium-sized carcharodontosaurid theropod (Dinosauria, Saurischia) from the Mulichinco Formation (upper Valanginian), Neuquén Province, Patagonia, Argentina". Cretaceous Research, 111, 104319. doi:10.1016/j.cretres.2019.104319

Coria, R.A., & Salgado, L. (2000) "A basal Abelisauria Novas 1992 (Theropoda-Ceratosauria) from the Cretaceous of Patagonia, Argentina" Gaia, 15, 89-102

Gallina, P., & Apesteguía, S. (2005). "Cathartesaura anaerobica gen. et sp. nov., a new rebbachisaurid (Dinosauria, Sauropoda) from the Huincul Formation (Upper Cretaceous), Río Negro, Argentina". Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales Nueva Serie, 7(2), 153-166.

Garrido, A. C. (2010). "Estratigrafía del Grupo Neuquén, Cretácico Superior de la Cuenca Neuquina (Argentina): nueva propuesta de ordenamiento litoestratigráfico". Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales, 12(2), 121-177

Gentil, A. R., Agnolin, F. L., Marsà, J. A. G., Motta, M. J., & Novas, F. E. (2019). "Bridging the gap: Sphenodont remains from the Turonian (Upper Cretaceous) of Patagonia". Palaeobiological inferences. Cretaceous Research, 98, 72-83. doi:10.1016/j.cretres.2019.01.016

Haluza, A., Canale, J. I., Otero, A., Pérez, L. M., & Scanferla, C. A. (2012). "Changes in vertebral laminae across the cervicodorsal transition of a well-preserved rebbachisaurid (Dinosauria, Sauropoda) from the Cenomanian of Patagonia, Argentina". Journal of Vertebrate Paleontology, 32(1), 219–224. doi:10.1080/02724634.2012.620674

Lerzo, L. N., Gallina, P. A., Canale, J. I., Otero, A., Carballido, J. L., Apesteguía, S. & Makovicky, P. J. (2024). "The last of the oldies: a basal rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) from the early Late Cretaceous (Cenomanian–Turonian) of Patagonia, Argentina". Historical Biology: 1–26 doi:10.1080/08912963.2023.2297914

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). "Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549

Mazzetta, G.V., Christiansen, P. & Fariña, R.A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): 1–13

Molina-Pérez, R., & Larramendi, A. (2020). "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs". Princeton University Press.

Motta, M.J., Agnolín, F.L., Brissón Egli, F., & Novas, F.E. (2020). "New theropod dinosaur from the Upper Cretaceous of Patagonia sheds light on the paravian radiation in Gondwana". The Science of Nature. 107 (3): Article number 24. doi:10.1007/s00114-020-01682-1.

Motta, M.J., Aranciaga Rolando, A.M., Rozadilla, S., Agnolín, F.E., Chimento, N.R., Brissón Egli, F. & Novas, F.E. (2016) "New theropod fauna from the Upper Cretaceous (Huincul Formation) of northwestern Patagonia, Argentina" [w:] Khosla, A. & Lucas, S.G. (red.) "Cretaceous Period: Biotic Diversity and Biogeography" New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 71, 231-253

Salgado, L., Garrido, A., Cocca, S. E., & Cocca, J. R. (2004) "Lower Cretaceous rebbachisaurid sauropods from Cerro Aguada Del León, Neuquén Province, northwestern Patagonia, Argentina." Journal of Vertebrate Paleontology, 24(4): 903-912

Simón, M. E. & Salgado, L. (2023). "A new gigantic titanosaurian sauropod from the early Late Cretaceous of Patagonia (Neuquén Province, Argentina)". Acta Palaeontologica Polonica 68 (4) doi:10.4202/app.01086.2023

Simón, E., Salgado, L., & Calvo, J. O. (2018). "A new titanosaur sauropod from the Upper Cretaceous of Patagonia, Neuquén Province, Argentina". Ameghiniana, 55(1), 1-29. doi:10.5710/AMGH.01.08.2017.3051