Huincul

Hasło w trakcie rozbudowy 

Autor:

Paweł Konarzewski

---

Formacja Huincul
Wiek	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 ok. 97-93 Ma późna kreda (cenoman-turon)
Miejsce	Argentyna - Mendoza, Neuquén i Río Negro
Leży pod	formacja Cerro Lisandro
Leży nad	formacja Candeleros
Miąższość	do 250 m
Klimat	suchy i półsuchy z sezonowymi opadami
350px Porównanie wymiarów wybranych dinozaurów z formacji Huincul. Autor: Slate Weasel [1]

Wstęp

Formacja Huincul to późnokredowa jednostka geologiczna położona na terenie Argentyny. Jej osady datuje się na cenoman oraz turon.

Etymologia

Nazwa formacji pochodzi od miasta Plaza Huincul.

Paleośrodowisko

W dawnych szerokościach geograficznych (między 10 a 45º południowym) gdzie znajdowała się północna Patagonia w cenomannie panował jałowy i gorący klimat. Poniżej 60º szerokości geograficznej obszar południowej Patagonii miał subtropikalny klimat wraz z sezonowymi opadami. W tym miejscu średnia temperatura roczna mieściła się w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Ogólny klimat w formacji Huincul był bardziej wilgotny niż z Candeleros (Lizzoli i in., 2021).

Paleofauna

Dinozaury

Dinozaury
Takson	Materiał kopalny	Komentarz	Grafika
Aoniraptor libertatem	MPCA-Pv 804/1-25 - fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy młodego osobnika obejmujący niekompletny ostatni kręg krzyżowy, sześć przednich kręgów ogonowych, cztery środkowe kręgi ogonowe oraz pięć łuków neutralnych kręgów ogonowych	Prymitywny przedstawiciel Megaraptora uważany wcześniej za prawdopodobny synonim Gualicho.
Argentinosaurus huinculensis	MCF-PVPH-1 - 7 kręgów grzbietowych (o siódmym doniósł Paul 2019), odcinek krzyżowy zawierający kręgi 1-5, z większością żeber (4) odcinka krzyżowego z lewej strony; duża część żebra z odcinka piersiowego, kość strzałkowa Poza wyżej wymienionymim holotypem do Argentinosaurus mogą należeć również następujące okazy: MLP-DP 46-VIII-21-3 – fragment trzonu kości udowej (nieznany nr okazu z MCF-PVPH - Museo Municipal „Carmen Funes”) - fragmentaryczny trzon kości udowej	Obecnie jest uważany za największego znanego nauce dinozaura jakikolwiek żył na Ziemi.	200px
Bustingorrytitan shiva	MMCH-Pv 59/1–40 - fragmentaryczny szkielet obejmujący prawą kość zębową, fragment zęba, szósty lub siódmy kręg grzbietowy, 2 przednie, środkowy i środkowo-tylny kręgi ogonowe, 2 łuki hemalne, obie łopatki, k. krucze i płyty mostka, lewą k. biodrową, lewy i prawy wyrostek biodrowy na k. biodrowej, prawą k. kulszową, obie k. ramieniowe i łokciowe, lewą k. promieniową, 5 prawych k. śródręcza (I-V), prawe k. udową i k. piszczelową, obie k. strzałkowe, lewą k. skokowa, 3 k. śródstopia (I, ?IV i V) oraz 3 prawe pazury stopy (I - III). Poza wyżej wymienionym holotypem do Bustingorrytitan należą następujące okazy: MMCH-Pv 60/1–6 - środkowo-tylny kręg szyjny, tylny kręg ogonowy, prawa k. łokciowa, k. śródręcza III, prawa k. udowa i lewa k. piszczelowa MMCH-Pv 61 - lewa k. udowa, najmniejszy z okazów MMCH-Pv 62 - prawa k. udowa i lewe k. piszczelowa i skokowa, największy z okazów	Duży tytanozaur blisko spokrewniony z grupą Saltasauroidea.	200px
Cathartesaura anaerobica	MPCA-232 to następujące skamieniałości pochodzące od pojedynczego osobnika: tylny kręg szyjny, kręg grzbietowy, 2 kręgi ogonowe (przedni i środkowy), lewa kość łopatkowa, lewa kość biodrowa(?) i prawa kość udowa. Do holotypu zaliczono również kolejny kręg grzbietowy i pojedynczą kość ramienną i śródstopia, ale są one kiepsko zachowane.	Rebbachizauryd prawdopodobnie blisko spokrewniony z Limaysaurus.
Chakisaurus nekul	MPCA Pv 816 - niekompletny szkielet pozaczaszkowy obejmujący tylne części łuków kręgowych 12. i 13. kręgu grzbietowego, prawy wyrostek boczny z tylnej części kręgu grzbietowego (znajdującego się przed 12.), izolowany trzon kręgu grzbietowego, częściową kość krzyżową (obejmującą niekompletny trzon 5., niekompletne powierzchnie brzuszne kręgów 4. i 5. oraz prawie kompletny 6. kręg krzyżowy), 3 przednie (prawdopodobnie od 4. do 6.) kręgi ogonowe, 4 przednie kręgi ogonowe (znajdujące się po 6.), 5 tylnych kręgów ogonowych, bliższą część szewronu, krętarz główny lewej k. udowej, niekompletny tylny koniec prawej k. piszczelowej, przedni i tylny koniec lewej k. strzałkowej,, prawą k. piętowę, i 2 paliczki (nie będące paliczkami pazurów) palca stopy IV Poza wyżej wymienionym holotypem do Chakisaurus należą następujące okazy: MPCA Pv 882 - 5 trzonów przednich kręgów grzbietowych, kompletna lewa k. ramieniowa i oba tylne końce k. udowych MPCA Pv 823 - bliższa część prawej k. łokciowej MPCA Pv 814 - 8 trzonów kręgów grzbietowych, 2 bliższe końce żeber, 2 bliższe końce szewronów, dalsza część prawej k. promieniowej, paliczek palca stopy IV-3 lub IV-4 oraz paliczek pazura stopy IV lub II MPCN Pv 846 - prawdopodobnie czwarty kręg szyjny	Pierwszy znany dinozaur ptasiomiedniczny z formacji Huincul.
Choconsaurus bayleywilisi	MMCh-PV 44 - prawie kompletny zestaw kręgów grzbietowych (bez piątego), prawa połowa obręczy barkowej i prawego śródręcza Poza wyżej wymienionym holotypem do Choconsaurus należą następujące okazy: lewa kość przedszczękowa, prawa zębowa, zęby (okazy MMCh-PV 80-92 i 111-112), kręgi szyjne, kręgi ogonowe, fragment żebra i łuk hemalny.	Bazalny tytanozaur mający pośrednią morfologię zębów między tytanozaurymorfami a eutytanozaurami.
Chucarosaurus diripienda	MPCA PV 820 - kompletna lewa kość ramienna, częściowa lewa kość promieniowa, kompletna lewa kość śródręcza II, lewa kość kulszowa, częściowa lewa kość udowa i strzałkowa, częściowa prawa kość piszczelowa i częściowa nieokreślona kość śródręcza Poza wyżej wymienionym holotypem do Chucharosaurus należą następujące okazy: MPCA PV 821 - lewa kość udowa i piszczelowa	Duży tytanozaur blisko spokrewniony z Notocolossus oraz grupą Lognkosauria.	200px
Gualicho shinyae	MPCN PV 0001 - kręgi grzbietowe oraz ogonowe, kości kończyn przednich oraz tylnych, żebra	Enigmatyczny teropod o niepewnej pozycji systematycznej.	200px
Huinculsaurus montesi	MCF-PVPH-36 - trzy ostatnie kręgi grzbietowe oraz pierwszy i drugi kręg krzyżowy	Jeden z najmłodszych znanych przedstawicieli Elaphrosaurinae.
Ilokelesia aguadagrandensis	PVPH-35 - prawa kość zaoczodołowa i kwadratowa, kłykieć potyliczny, dwa kręgi szyjne, tylny kręg grzbietowy, pięć środkowych kręgów ogonowych, trzy fragmentaryczne żebra szyjne, osiem łuków naczyniowych, osiem paliczków i dwa pazury tylnych kończyn	Średniej wielkości przedstawiciel Abelisauridae.
Limaysaurus tessonei	MUCPv-153 - częściowy, artykułowany szkielet złożony z 2-óch kręgów krzyżowych, 6-ściu ogonowych, kości łonowej i kulszowej	Jego skamieniałości odnaleziono również w formacji Candeleros (okazy MUCPv-205 i MUCPv-206)
Mapusaurus roseae	MCF-PVPH-108.1 - prawa kość nosowa Poza wyżej wymienionym holotypem do Mapusaurus przypisuje się również szczątki co najmniej 9 osobników (w tym holotyp Taurovenator violantei.	Gigantyczny karcharodontozauryd blisko spokrewniony z Giganotosaurus.
Meraxes gigas	MMCh-PV 65 - prawie kompletna czaszka pozbawiona żuchwy, częściowe kończyny przednie, kość łopatkowo-krucza, fragmenty żeber, gastralia, kompletna miednica i całe kończyny tylne, fragmenty kręgów szyjnych i grzbietowych, kompletna kość krzyżowa oraz kilkanaście kręgów ogonowych	Prymitywny przedstawiciel Giganotosaurini. W momencie śmierci Meraxes mógł mieć 39-53 lata, gdy dojrzałość szkieletową osiągnął mając 35-49 lata. Oszacowany wiek czyni go jednym z najstarszych znanych dużych dinozaurów drapieżnych.	200px
Overoraptor chimentoi	MPCA-Pv 805 - niekompletny szkielet pozaczaszkowy, obejmujący kilka kręgów ogonowych, łopatkę, fragmenty miednicy oraz kilka kości przednich i tylnych kończyn Poza wyżej wymienionym holotypem do Overoraptor należą następujące okazy: MPCA-Pv 818 - dwa paliczki dłoni, fragmenty miednicy i kilka kości kończyny tylnej	Niewielki przedstawiciel Paraves blisko spokrewniony z Rahonavis.	200px
Sidersaura marae	MMCh-PV 70 - mózgoczaszka ze zrośniętym dachem czaszki i boczną ścianą mózgoczaszki, środkowa i tylna część grzbietowego wyrostka kolczystego i jego fragment, 14 kręgów ogonowych, 5 łuków hemalnych, część lewej łopatki, szypułka k. łonowej, obie k. piszczelowe, oba tylne końce k. strzałkowych, obie k. śródstopia I, przednie części lewych k. śródstopia II i III, tylne części prawych k. śródstopia II, III i IV, tylna część lewej k. śródstopia V, ba paliczki I-1, I-2, prawy paliczek I-3 oraz lewe paliczki pazurów 1 i 3 Poza wyżej wymienionym holotypem do Sidersaura należą następujące okazy: MMCh-PV 236 - kręgi krzyżowe lub ogonowe, środkowa i tylna część żebra grzbietowego, k. śródręcza IV i V, fragment obszaru panewki k. biodrowej, obie k. kulszowe, lewa k. kulszowa i część prawej, lewa k. udowa oraz lewa k. strzałkowa. Ponadto okaz ten obejmuje elementy jeszcze niewypreparowane: 3 łuki nerwowe kręgów krzyżowych, 8 kręgów ogonowych, prawa k. udowa, lewa k. piszczelowa, prawa k. strzałkowa i prawa k. śródstopia IV? MMCh-PV 307- fragmentaryczna lewa k. strzałkowa MMCh-PV 309 - trzon kręgu grzbietowego	Jeden z większych przedstawicieli Rebbachisauridae.	200px
Skorpiovenator bustingorryi	MMCH-PV 48 - niemalże kompletny szkielet Poza wyżej wymienionym holotypem do Skorpiovenator należą następujące okazy: MMCh-PV 255 to proksymalny koniec prawej kości piszczelowej	Jeden z najbardziej kompletnych przedstawicieli Abelisauridae.	200px
Tralkasaurus cuyi	MPCA-Pv 815 - niekompletny szkielet, obejmujący kość szczękową, niekompletne kręgi grzbietowe, krzyżowe i ogonowe, żebra szyjne oraz kość łonową	Trzeci ważny rodzaj abelizauryda z formacji Huincul.

Bibliografia

Alvarez-Nogueira, R., Rozadilla, S., Agnolín, F.L., Garcia Marsà, J.A., Motta, M.J. & Novas, F.E. (2024). "A new ornithopod from the Upper Cretaceous (Huincul Formation) of Northwestern Patagonia, Argentina. Implications on elasmarian postcranial anatomy". Cretaceous Research. 105874 doi:10.1016/j.cretres.2024.105874

Agnolin, F.L., Gonzalez Riga, B.J., Aranciaga Rolando, A.M., Rozadilla, S., Motta, M.J., Chimento, N.R., Novas, F.E. (2023). "A new gigant titanosaur (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Cretaceous of Northwestern Patagonia, Argentina". Cretaceous Research, doi:10.1016/j.cretres.2023.105487

Apesteguía, S., Smith, N. D., Valieri, R. J., & Makovicky, P. J. (2016). "An unusual new theropod with a didactyl manus from the Upper Cretaceous of Patagonia, Argentina". PLoS One, 11(7), e0157793. doi:10.1371/journal.pone.0157793

Aranciaga Rolando, A. M., Garcia Marsà J., Novas F. (2020). "Histology and pneumaticity of Aoniraptor libertatem (Dinosauria, Theropoda), an enigmatic mid‐sized megaraptoran from Patagonia." Journal of Anatomy. doi:10.1111/joa.13225.

Aranciaga Rolando, A. M., Motta, M. J., Agnolín, F. L., Manabe, M., Tsuihiji, T., & Novas, F. E. (2022). "A large Megaraptoridae (Theropoda: Coelurosauria) from Upper Cretaceous (Maastrichtian) of Patagonia, Argentina". Scientific reports, 12(1), 1-29. doi: 10.1038/s41598-022-09272-z

Baiano, M.A., Coria, R.A. & Cau, A. (2020). "A new abelisauroid (Dinosauria: Theropoda) from the Huincul formation (lower upper Cretaceous, Neuquén Basin) of Patagonia, Argentina." Cretaceous Research, Article 104408. doi:10.1016/j.cretres.2020.104408

Bonaparte, J. F., & Coria, R. A. (1993). "Un nuevo y gigantesco saurópodo titanosaurio de la Formación Río Limay (Albiano-Cenomaniano) de la Provincia del Neuquén, Argentina". Ameghiniana, 30(3), 271-282

Calvo, J. O., & Salgado, L. (1995). "Rebbachisaurus tessonei sp. nov. a new Sauropoda from the Albian-Cenomanian of Argentina; new evidence on the origin of the Diplodocidae". Gaia, 11, 13-33.

Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology doi:10.1016/j.cub.2022.05.057

Canale, J.I., Scanferla, C.A., Agnolin, F.L. & Novas, F.E. (2009) "New carnivorous dinosaur from the Late Cretaceous of NW Patagonia and the evolution of abelisaurid theropods" Naturwissenschaften, 96, 409-414

Carballido, J.L., Pol, D., Otero, A., Cerda, I.A., Salgado, L., Garrido, A.C., Ramezani, J., Cúneo, N.R., Krause, J.M. 2017. "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B, t. 284, nr art. 20171219. doi:10.1098/rspb.2017.1219

Cerroni, M. A., Baiano, M. A., Canale, J. I., Agnolín, F. L., Otero, A., & Novas, F. E. (2022). "Appendicular osteology of Skorpiovenator bustingorryi (Theropoda, Abelisauridae) with comments on phylogenetic features of abelisaurids". Journal of Systematic Palaeontology, 20(1), 2093661. doi:10.1080/14772019.2022.2093661

Cerroni, M.A., Motta, M.J., Agnolín, F.L., Aranciaga Rolando, A.M., Brissón Egli, F., & Novas, F.E. (2020). „A new abelisaurid from the Huincul Formation (Cenomanian-Turonian; Upper Cretaceous) of Río Negro province, Argentina.” Journal of South American Earth Sciences. doi:10.1016/j.jsames.2019.102445

Coria, R.A. & Currie, P.J. (2006) "A new carcharodontosaurid (Dinosauria, Theropoda) from the Upper Cretaceous of Argentina" Geodiversitas, 28(1), 71-118

Coria, R. A., Currie, P. J., Ortega, F., & Baiano, M. A. (2020). "An Early Cretaceous, medium-sized carcharodontosaurid theropod (Dinosauria, Saurischia) from the Mulichinco Formation (upper Valanginian), Neuquén Province, Patagonia, Argentina". Cretaceous Research, 111, 104319. doi:10.1016/j.cretres.2019.104319

Coria, R.A., & Salgado, L. (2000) "A basal Abelisauria Novas 1992 (Theropoda-Ceratosauria) from the Cretaceous of Patagonia, Argentina" Gaia, 15, 89-102

Gallina, P., & Apesteguía, S. (2005). "Cathartesaura anaerobica gen. et sp. nov., a new rebbachisaurid (Dinosauria, Sauropoda) from the Huincul Formation (Upper Cretaceous), Río Negro, Argentina". Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales Nueva Serie, 7(2), 153-166.

Garrido, A. C. (2010). "Estratigrafía del Grupo Neuquén, Cretácico Superior de la Cuenca Neuquina (Argentina): nueva propuesta de ordenamiento litoestratigráfico". Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales, 12(2), 121-177

Lerzo, L. N., Gallina, P. A., Canale, J. I., Otero, A., Carballido, J. L., Apesteguía, S. & Makovicky, P. J. (2024). "The last of the oldies: a basal rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) from the early Late Cretaceous (Cenomanian–Turonian) of Patagonia, Argentina". Historical Biology: 1–26 doi:10.1080/08912963.2023.2297914

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). "Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549

Mazzetta, G.V., Christiansen, P. & Fariña, R.A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): 1–13

Molina-Pérez, R., & Larramendi, A. (2020). "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs". Princeton University Press.

Motta, M.J., Agnolín, F.L., Brissón Egli, F., & Novas, F.E. (2020). "New theropod dinosaur from the Upper Cretaceous of Patagonia sheds light on the paravian radiation in Gondwana". The Science of Nature. 107 (3): Article number 24. doi:10.1007/s00114-020-01682-1.

Motta, M.J., Aranciaga Rolando, A.M., Rozadilla, S., Agnolín, F.E., Chimento, N.R., Brissón Egli, F. & Novas, F.E. (2016) "New theropod fauna from the Upper Cretaceous (Huincul Formation) of northwestern Patagonia, Argentina" [w:] Khosla, A. & Lucas, S.G. (red.) "Cretaceous Period: Biotic Diversity and Biogeography" New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 71, 231-253

Salgado, L., Garrido, A., Cocca, S. E., & Cocca, J. R. (2004) "Lower Cretaceous rebbachisaurid sauropods from Cerro Aguada Del León, Neuquén Province, northwestern Patagonia, Argentina." Journal of Vertebrate Paleontology, 24(4): 903-912

Simón, M. E. & Salgado, L. (2023). "A new gigantic titanosaurian sauropod from the early Late Cretaceous of Patagonia (Neuquén Province, Argentina)". Acta Palaeontologica Polonica 68 (4) doi:10.4202/app.01086.2023

Simón, E., Salgado, L., & Calvo, J. O. (2018). "A new titanosaur sauropod from the Upper Cretaceous of Patagonia, Neuquén Province, Argentina". Ameghiniana, 55(1), 1-29. doi:10.5710/AMGH.01.08.2017.3051