Oldman: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Dinozaury.com
Skocz do: nawigacja, szukaj
(Nowy artykuł - hasło w trakcie rozbudowy)
 
(→‎Paleofauna)
 
(Nie pokazano 8 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Hasło w trakcie rozbudowy
 
 
{{Formacja
 
{{Formacja
 
  |Autor                  = [[Paweł Konarzewski]]
 
  |Autor                  = [[Paweł Konarzewski]]
Linia 13: Linia 12:
 
  |miąższość              = 40-120 m
 
  |miąższość              = 40-120 m
 
  |klimat                = ciepły i wilgotny  
 
  |klimat                = ciepły i wilgotny  
−
  |litologia              =  
+
  |litologia              = piaskowce, mułowce i cienkie pokłady węgla 
 
  |typowy                =  
 
  |typowy                =  
 
  |grafika                = Wendiceratops pinhornensis holotype quarry.jpg
 
  |grafika                = Wendiceratops pinhornensis holotype quarry.jpg
Linia 26: Linia 25:
  
 
==Litologia==
 
==Litologia==
 +
Formacja Oldman powstała podczas ogólnej fazy regresji Zachodniego Morza Wewnętrznego. Jest ona zbudowana głównie z piaskowców, mułowców oraz cienkich pokładów węgla. Jej miąższość wynosi 40 m, a w południowych obszarach prowincji Alberta może wynosić nawet do 120 m. Osady formacji Oldman zostały przetransportowane z obszarów dzisiejszej Montany, natomiast osady młodszej formacji [[Dinosaur Park]] pochodziły z północnej części Alberty. Najniższe osady formacji Oldman stykają się z formacją [[Foremost]]. Dotychczas sądzono, że piaskowce Herronton stanowią najwyższą część formacji [[Foremost]], jednak obecnie przypuszcza się, że stanowią one podstawę dolnej części formacji Oldman. W najwyższej części omawiana jednostka ma kontakt z formacją [[Dinosaur Park]]. Granica pomiędzy formacjami jest niezgodna i diachroniczna, co oznacza, że jej wiek zmienia się przestrzennie. Granica staje się młodsza w kierunku południowej Alberty. Nieciągłość pomiędzy formacjami Oldman i Dinosaur Park ma ten sam wiek co nieciągłość oddzielająca ogniwa McClelland Ferry od Coal Ridge w formacji [[Judith River]]. Są one obecnie interpretowane jako jeden poziom nieciągłości, której wiek wynosi 76,3 [[Ma]] (Eberth, 2005; Fowler, 2017; Eberth 2024; Rogers i in., 2024)
 +
 +
Tradycyjnie w obrębie formacji Oldman wyróżniono trzy nieformalne ogniwa, na podstawie geometrii paleokanałów (dawnych koryt rzecznych) i sposobu nakładania się warstw piaskowców. Dolne i górne ogniwo zawierają głównie izolowane, soczewkowate wypełnienia dawnych koryt rzecznych. Środkowa część odznacza się obecnością połączonych paleokanałów tworzących wielowarstwowe pokłady piaskowców. Tę jednostkę nazywano Comrey Sandstone Zone. Jednak nowsze badania pokazują, że ten podział jest nie do końca prawidłowy. Nieformalne określenie górnego ogniwa (upper siltstone member) nie ma zastosowania w miejscach, gdzie formacja Oldman przekracza 100 m miąższości. Z kolei Comrey Sandstone Zone nie tworzy jednej ciągłej strefy piaskowcowej odpowiadającej mu w całej południowej Albercie (Eberth 2005; 2024).
 +
 +
==Paleośrodowisko==
 +
[[Plik:Wendiceratops confronting Daspletosaurus.jpg|thumb|Rekonstrukcja paleośrodowiska formacji Oldman. Autor: ABelov2014 [https://www.deviantart.com/abelov2014/art/There-Was-No-Need-To-Give-Them-A-Place-773272431]]]
 +
Osady z formacji Oldman sugerują występowanie środowisk dobrze nawodnionych (bagna, mokradła i równiny zalewowe), które oddzielały względnie wyższe i suchsze obszary interfluwialne o niewielkiej powierzchni (kilkaset kilometrów kwadratowych). Klimat był prawdopodobnie umiarkowanie ciepły z sezonowymi opadami. Rośliny, które się zachowały wskazują na obecność drzew iglastych i innych oraz roślin słodkowodnych. Powodzie były częstym elementem tego środowiska. (Farlow, 1976; Eberth, 2005).
 +
 +
[[Ryan]] i [[Evans]] (2015) po opisaniu ''Wendiceratops'' zauważyli, że z dolnych warstw formacji Oldman oraz odpowiadającej jej wiekiem [[Judith River]] pochodziło dużo [[Ceratopsidae|ceratopsydów]] (''[[Albertaceratops]]'', ''[[Medusaceratops]]'', ''[[Judiceratops]]'' oraz ''[[Avaceratops]]''). Założyli oni, że było to możliwe dzięki specjalizacji ekologicznej, a także wskazywali na dużą rotację fauny oraz szybką sukcesję spokrewnionych ze sobą gatunków.
  
 
==Paleofauna==
 
==Paleofauna==
 +
Paleofauna z formacji Oldman była typowa dla Ameryki Północnej w [[późna kreda|późnej kredzie]]. Głównymi grupami roślinożernych dinozaurów były [[Ceratopsidae|ceratopsydy]], [[Leptoceratopsidae|leptoceratopsydy]], [[Hadrosauridae|hadrozauryd]]y, [[Pachycephalosauria|pachycefalozaury]], [[Ankylosauria|ankylozaury]] oraz bazalni przedstawiciele [[Neornithischia]]. Na szczycie łańcucha pokarmowego stały [[tyranozauryd]]y, zaś w ich cieniu żyły mniejsze [[dromeozauryd]]y.
 +
 
===Dinozaury===
 
===Dinozaury===
 
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
Linia 143: Linia 153:
 
Gatunek typowy rodzaju ''[[Daspletosaurus]]''.
 
Gatunek typowy rodzaju ''[[Daspletosaurus]]''.
 
|
 
|
−
[[Plik:Daspletosaurus torosus 1.tif|200px]]
+
[[Plik:Daspletosaurus torosus 2.png|200px]]
 
|-
 
|-
 
|
 
|
Linia 155: Linia 165:
 
|
 
|
 
[[Plik:Daspletosaurus wilsoni profile.png|200px]]
 
[[Plik:Daspletosaurus wilsoni profile.png|200px]]
 +
|-
 +
|
 +
''[[Dromaeosaurus|Dromaeosaurus albertensis]]'' <ref name="Peng2001">Peng, J., Russell, A. P., & Brinkman, D. B. (2001). "Vertebrate microsite assemblages (exclusive of mammals) from the Foremost and Oldman Formations of the Judith River Group (Campanian) of southeastern Alberta: an illustrated guide". Prov. Mus. Alberta. Occas. Pap. 25, 1-54.</ref>
 +
|
 +
górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Ten gatunek został odnaleziony również w [[formacja|formacji]] [[Dinosaur Park]] oraz prawdopodobnie [[Judith River]].
 +
|
 +
[[Plik:Dromaeosaurus Wierum.png|200px]]
 
|-
 
|-
 
|
 
|
Linia 176: Linia 197:
 
Pierwszy nazwany [[Leptoceratopsidae|leptoceratopsyd]] z omawianej formacji.
 
Pierwszy nazwany [[Leptoceratopsidae|leptoceratopsyd]] z omawianej formacji.
 
|
 
|
−
[[Plik:Gremlin TD.png|200px]]
+
[[Plik:Gremlin UDL.png|200px]]
 
|-
 
|-
 
|
 
|
Linia 238: Linia 259:
 
2 zęby, 2 kości zębowe i kość śródstopia IV
 
2 zęby, 2 kości zębowe i kość śródstopia IV
 
|
 
|
−
Gatunek ten został odnaleziony również w [[formacja|formacjach]] [[Judith River]], [[Dinosaur Park]], [[Oldman]], oraz [[Two Medicine]].
+
Ten gatunek został odnaleziony również w [[formacja|formacjach]] [[Judith River]], [[Dinosaur Park]], Oldman, oraz [[Two Medicine]].
 
|
 
|
 
[[Plik:Saurornitholestes langstoni skeletal.png|200px]]
 
[[Plik:Saurornitholestes langstoni skeletal.png|200px]]
Linia 263: Linia 284:
 
|
 
|
 
[[Plik:Spinops TD.png|200px]]
 
[[Plik:Spinops TD.png|200px]]
 +
|-
 +
|
 +
''[[Tromerosaurus|Tromerosaurus solumons]]'' <ref>Powers, M. J., Napoli, J. G., Coppock, C. C., Sharpe, H. S., Garros, C. W., Demers-Potvin, A. V., Raun, G. S., Stock, J. C., Miyashita, T., & Currie, P. J. (2026). "A new albertosaurine from the Oldman Formation, Alberta, Canada, illuminates ambiguity between albertosaurine and tyrannosaurine characteristics". Journal of Vertebrate Paleontology e2728669. [[doi:10.1080/02724634.2026.2728669]]</ref>
 +
|
 +
górne
 +
|
 +
UALVP 52981 - niekompletny szkielet
 +
|
 +
[[Tyranozauryd]] prawdopodobnie będący [[Albertosaurinae|albertozaurynem]]. Ten gatunek został odnaleziony również w [[formacja|formacji]] [[Dinosaur Park]].
 +
|
 +
[[Plik:Tromerosaurus solumons life reconstruction.png|200px]]
 +
|-
 +
|
 +
''[[Troodon|Troodon formosus]]'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Ten gatunek został odnaleziony również w [[formacja|formacji]] [[Judith River]] i [[Two Medicine]].
 +
|
 +
[[Plik:Troodon MOR full.png|200px]]
 
|-
 
|-
 
|
 
|
Linia 274: Linia 317:
 
|
 
|
 
[[Plik:Wendiceratops restoration.PNG|200px]]
 
[[Plik:Wendiceratops restoration.PNG|200px]]
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowane [[Ankylosauridae|ankykozaurydy]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowane [[Ceratopsidae|ceratopsydy]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowane [[Hadrosauridae|hadrozaurydy]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowane [[Nodosauridae|nodozaurydy]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 
|-
 
|-
 
|
 
|
Linia 283: Linia 362:
 
|
 
|
 
Potencjalnie nowy takson.
 
Potencjalnie nowy takson.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowane [[Pachycephalosauridae|pachycefalozaurydy]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowane [[Avialae|ptaki]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowane [[Tyrannosauridae|tyranozaurydy]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|}
 +
 +
===Krokodylomorfy===
 +
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 +
|-
 +
! colspan="5" align="center" |'''Krokodylomorfy'''
 +
|-
 +
!Takson
 +
!Ogniwo
 +
!Materiał kopalny
 +
!Komentarz
 +
!Grafika
 +
|-
 +
|
 +
''Leidyosuchus'' [[sp.]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
izolowane zęby i osteodermy
 +
|
 +
Nieokreślony gatunek z rodzaju ''Leidyosuchus''.
 +
|
 +
[[Plik:Leidyosuchus paleoart.png|200px]]
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Alligatorinae <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
izolowane zęby
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|}
 +
 +
===Choristodery===
 +
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 +
|-
 +
! colspan="5" align="center" |'''Choristodery'''
 +
|-
 +
!Takson
 +
!Ogniwo
 +
!Materiał kopalny
 +
!Komentarz
 +
!Grafika
 +
|-
 +
|
 +
''Champsosaurus'' [[sp.]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
fragmenty szczęk, izolowane zęby i trzony kręgów
 +
|
 +
Nieokreślony gatunek z rodzaju ''Champsosaurus''.
 +
|
 +
[[Plik:Champsosaurus natator.jpg|200px]]
 +
|}
 +
 +
===Źółwie===
 +
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 +
|-
 +
! colspan="4" align="center" |'''Żółwie'''
 +
|-
 +
!Takson
 +
!Ogniwo
 +
!Materiał kopalny
 +
!Komentarz
 +
|-
 +
|
 +
''Adocus'' [[sp.]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i górne
 +
|
 +
fragmenty skorupy
 +
|
 +
Nieokreślony gatunek z rodzaju ''Adocus''.
 +
|-
 +
|
 +
''Basilemys'' [[sp.]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne
 +
|
 +
fragmenty skorupy
 +
|
 +
Nieokreślony gatunek z rodzaju ''Basilemys''.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Baenidae <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
fragmenty skorupy
 +
|
 +
Na chwilę obecną jest niemożliwe ustalenie do jakich rodzai należały te skorupy.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Chelydridae <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
fragmenty skorupy
 +
|
 +
Te okazy są podobne do tych z formacji [[Lance]] i grupy Judith River.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Trionychidae <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
fragmenty skorupy (karapaks i plastron)
 +
|
 +
Na chwilę obecną jest niemożliwe ustalenie do jakich rodzai należały te skorupy.
 +
|}
 +
 +
===Łuskonośne===
 +
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 +
|-
 +
! colspan="4" align="center" |'''Łuskonośne
 +
|-
 +
!Takson
 +
!Ogniwo
 +
!Materiał kopalny
 +
!Komentarz
 +
|-
 +
|
 +
''Colpodontosaurus'' [[sp.]] [[cf.]] ''C. cracens'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
kości zębowe i szczękowe
 +
|
 +
Pierwszy znany przedstawiciel rodzaju ''Colpodontosaurus'' z grupy Judith River z Alberty. Przedstawiciel grupy Necrosauridae.
 +
|-
 +
|
 +
''Gerontoseps irvinensis'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
górne
 +
|
 +
prawie kompletna lewa kość zębowa
 +
|
 +
Ten gatunek został odnaleziony również w formacji [[Judith River]]. Przedstawiciel grupy
 +
|-
 +
|
 +
''Leptochamops'' [[sp.]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
kości zębowe i szczękowe
 +
|
 +
Nieokreślony gatunek z rodzaju ''Leptochamops''. Przedstawiciel grupy Scincomorpha.
 +
|-
 +
|
 +
[[cf.]] ''Odaxosaurus piger'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i górne
 +
|
 +
osteodermy
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Anguidae.
 +
|-
 +
|
 +
''Odaxosaurus'' [[sp.]] [[cf.]] ''O. priscus'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i środkowe
 +
|
 +
kości zębowe
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Anguidae.
 +
|-
 +
|
 +
[[cf.]] ''Palaeosaniwa canadensis'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Varanidae.
 +
|-
 +
|
 +
[[cf.]] ''Paraderma bogerti'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Helodermatidae.
 +
|-
 +
|
 +
''Socognathus unicuspis''<ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i górne
 +
|
 +
kości zębowe i szczękowe
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Scincomorpha.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Helodermatidae <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
izolowane osteodermy
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Varanoidea <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
górne
 +
|
 +
fragmenty szczęk
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowany przedstawiciel Xenosauridae <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne
 +
|
 +
osteodermy
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|}
 +
 +
===Płazy===
 +
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 +
|-
 +
! colspan="4" align="center" |'''Płazy'''
 +
|-
 +
!Takson
 +
!Ogniwo
 +
!Materiał kopalny
 +
!Komentarz
 +
|-
 +
|
 +
''Albanerpeton'' [[sp.]] <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i górne
 +
|
 +
izolowane kości przedszczękowe, szczękowe, czołowe i zębowe oraz kręgi tułowiowe
 +
|
 +
Pierwsze odnalezione szczątki tego płaza z formacji [[Foremost]] i [[Oldman]]. Przedstawiciel grupy Caudata (płazy ogonowe).
 +
|-
 +
|
 +
''Opisthotriton kayi''  <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
kości zębowe i kręgi
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Caudata (płazy ogonowe).
 +
|-
 +
|
 +
''Scapherpeton tectum'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
izolowane kręgi i kości zębowe
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Caudata (płazy ogonowe).
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Anura <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
elementy czaszki, kręgi przedkrzyżowe i krzyżowe, kości ramienne i biodrowe
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Caudata <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
elementy czaszki (lemiesze, zrośnięte kości nadpotyliczne i bocznopotylczne, kości kwadratowe, przedszczękowe, szczękowe i kości zażuchwowe)
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|}
 +
 +
===Ryby kostnoszkieletowe===
 +
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 +
|-
 +
! colspan="4" align="center" |'''Ryby kostnoszkieletowe'''
 +
|-
 +
!Takson
 +
!Ogniwo
 +
!Materiał kopalny
 +
!Komentarz
 +
|-
 +
|
 +
''Atractosteus occidentalis'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
łuski, zęby i trzony kręgów
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Lepisosteidae.
 +
|-
 +
|
 +
''Belonostomus longirostris'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i środkowe
 +
|
 +
łuski i fragmenty szczęk
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Aspidorhynchidae.
 +
|-
 +
|
 +
''Coriops amnicolus'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
elementy czaszki i płytki zębowe
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Osteoglossomorpha.
 +
|-
 +
|
 +
''Estesesox foxi'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
kości podniebne, przedszczękowe i fragmenty szczęk
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Esocidae.
 +
|-
 +
|
 +
"Holostean A" <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
łuski
 +
|
 +
Łuski tych ryb cieńsze niż u ''Atractosteus''.
 +
|-
 +
|
 +
"Holostean B" <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne
 +
|
 +
łuski
 +
|
 +
Łuski były bardzo podobne do "Holostean A".
 +
|-
 +
|
 +
''Paralbula casei'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i górne
 +
|
 +
zęby i płytki zębowe
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Phyllodontidae.
 +
|-
 +
|
 +
''Paratarpon apogerontus'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
nie podano
 +
|
 +
prawie kompletny trzon kręgu
 +
|
 +
Przedstawiciel grupy Elopidae.
 +
|-
 +
|
 +
"Teleost D" <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
trzony kręgów
 +
|
 +
Te okazy są bardzo podobne do tych z formacji [[Dinosaur Park]].
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Amiidae <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i górne
 +
|
 +
żuchwy, płytki zębowe i trzony kręgów
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Phyllodontinae <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 +
|-
 +
|
 +
Niezidentyfikowani przedstawiciele Teleostei <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne, środkowe i górne
 +
|
 +
trzony kręgów
 +
|
 +
Niediagnostyczny takson.
 
|}
 
|}
 +
 +
===Ryby chrzęstnoszkieletowe===
 +
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 +
|-
 +
! colspan="4" align="center" |'''Ryby chrzęstnoszkieletowe'''
 +
|-
 +
!Takson
 +
!Ogniwo
 +
!Materiał kopalny
 +
!Komentarz
 +
|-
 +
|
 +
''Chiloscyllium missouriense'' <ref name="Peng2001"></ref>
 +
|
 +
dolne i górne
 +
|
 +
zęby
 +
|
 +
Ten gatunek został odnaleziony również w formacji [[Foremost]].
 +
|}
 +
 +
===Jaja===
 +
Zelenitsky i Hills (1996) opisali gniazdo z 12 jajami oraz liczne fragmenty skorupek jaj ze stanowiska Devil's Coulee z południowej Alberty. Miały one wydłużony kształt, a ich średnica mogła wynosić 10-12 cm. Naukowcy nie wiedzą dokładnie, do jakich dinozaurów mogły należeć, ale podejrzewają, że zostały złożone przez bazalnych przedstawicieli [[Neornithischia]]. Dla tych jaj zdefiniowali dla nich nowy ootakson ''Prismatoolithus levis''.
  
 
==Bibliografia==
 
==Bibliografia==
Linia 289: Linia 813:
 
Eberth, D. A. (2005). "The geology". [w:] Currie, P. J., &  Koppelhus, E. B. (red.). "Dinosaur Provincial Park: A Spectacular Ancient Ecosystem Revealed". Indiana University Press: Bloomington and Indianapolis, pp. 54-82
 
Eberth, D. A. (2005). "The geology". [w:] Currie, P. J., &  Koppelhus, E. B. (red.). "Dinosaur Provincial Park: A Spectacular Ancient Ecosystem Revealed". Indiana University Press: Bloomington and Indianapolis, pp. 54-82
  
−
Eberth, D. A. (2024). 'Stratigraphic architecture of the Belly River Group (Campanian, Cretaceous) in the plains of southern Alberta: revisions and updates to an existing model and implications for correlating dinosaur-rich strata". Plos one, 19(1), e0292318. [[doi:10.1371/journal.pone.0292318]]
+
Eberth, D. A. (2024). "Stratigraphic architecture of the Belly River Group (Campanian, Cretaceous) in the plains of southern Alberta: revisions and updates to an existing model and implications for correlating dinosaur-rich strata". Plos one, 19(1), e0292318. [[doi:10.1371/journal.pone.0292318]]
 +
 
 +
Farlow, J. O. (1976). "A consideration of the trophic dynamics of a Late Cretaceous large‐dinosaur community (Oldman Formation)". Ecology, 57(5), 841-857. [[doi:10.2307/1941052]]
  
 
Fowler, D. W. (2017). "Revised geochronology, correlation, and dinosaur stratigraphic ranges of the Santonian-Maastrichtian (Late Cretaceous) formations of the Western Interior of North America" PLoS ONE, 12(11), e0188426. [[doi:10.1371/journal.pone.0188426]]
 
Fowler, D. W. (2017). "Revised geochronology, correlation, and dinosaur stratigraphic ranges of the Santonian-Maastrichtian (Late Cretaceous) formations of the Western Interior of North America" PLoS ONE, 12(11), e0188426. [[doi:10.1371/journal.pone.0188426]]

Aktualna wersja na dzień 21:56, 6 paź 2026

Autor: Paweł Konarzewski

Formacja Oldman
Wiek
252 201,4 143,1
66

ok. 78,6-76,3 Ma
późna kreda (kampan)

Miejsce Kanada - Alberta
Leży pod formacja Dinosaur Park
Leży nad formacja Foremost
Miąższość 40-120 m
Klimat ciepły i wilgotny
Litologia piaskowce, mułowce i cienkie pokłady węgla
Wendiceratops pinhornensis holotype quarry.jpg
Zdjęcie przedstawiające stanowisko, w którym odnaleziono skamieniałości Wendiceratops. Źródło: Evans i Ryan, 2015 [3]

Wstęp

Formacja Oldman to jednostka geologiczna położona w stanie Alberta na terenie Kanady. Jej osady datuje się na późną kredę.

Etymologia

Nazwa formacji zapewne wywodzi się od rzeki Oldman, która przebiega przez obszar omawianej formacji.

Litologia

Formacja Oldman powstała podczas ogólnej fazy regresji Zachodniego Morza Wewnętrznego. Jest ona zbudowana głównie z piaskowców, mułowców oraz cienkich pokładów węgla. Jej miąższość wynosi 40 m, a w południowych obszarach prowincji Alberta może wynosić nawet do 120 m. Osady formacji Oldman zostały przetransportowane z obszarów dzisiejszej Montany, natomiast osady młodszej formacji Dinosaur Park pochodziły z północnej części Alberty. Najniższe osady formacji Oldman stykają się z formacją Foremost. Dotychczas sądzono, że piaskowce Herronton stanowią najwyższą część formacji Foremost, jednak obecnie przypuszcza się, że stanowią one podstawę dolnej części formacji Oldman. W najwyższej części omawiana jednostka ma kontakt z formacją Dinosaur Park. Granica pomiędzy formacjami jest niezgodna i diachroniczna, co oznacza, że jej wiek zmienia się przestrzennie. Granica staje się młodsza w kierunku południowej Alberty. Nieciągłość pomiędzy formacjami Oldman i Dinosaur Park ma ten sam wiek co nieciągłość oddzielająca ogniwa McClelland Ferry od Coal Ridge w formacji Judith River. Są one obecnie interpretowane jako jeden poziom nieciągłości, której wiek wynosi 76,3 Ma (Eberth, 2005; Fowler, 2017; Eberth 2024; Rogers i in., 2024)

Tradycyjnie w obrębie formacji Oldman wyróżniono trzy nieformalne ogniwa, na podstawie geometrii paleokanałów (dawnych koryt rzecznych) i sposobu nakładania się warstw piaskowców. Dolne i górne ogniwo zawierają głównie izolowane, soczewkowate wypełnienia dawnych koryt rzecznych. Środkowa część odznacza się obecnością połączonych paleokanałów tworzących wielowarstwowe pokłady piaskowców. Tę jednostkę nazywano Comrey Sandstone Zone. Jednak nowsze badania pokazują, że ten podział jest nie do końca prawidłowy. Nieformalne określenie górnego ogniwa (upper siltstone member) nie ma zastosowania w miejscach, gdzie formacja Oldman przekracza 100 m miąższości. Z kolei Comrey Sandstone Zone nie tworzy jednej ciągłej strefy piaskowcowej odpowiadającej mu w całej południowej Albercie (Eberth 2005; 2024).

Paleośrodowisko

Rekonstrukcja paleośrodowiska formacji Oldman. Autor: ABelov2014 [2]

Osady z formacji Oldman sugerują występowanie środowisk dobrze nawodnionych (bagna, mokradła i równiny zalewowe), które oddzielały względnie wyższe i suchsze obszary interfluwialne o niewielkiej powierzchni (kilkaset kilometrów kwadratowych). Klimat był prawdopodobnie umiarkowanie ciepły z sezonowymi opadami. Rośliny, które się zachowały wskazują na obecność drzew iglastych i innych oraz roślin słodkowodnych. Powodzie były częstym elementem tego środowiska. (Farlow, 1976; Eberth, 2005).

Ryan i Evans (2015) po opisaniu Wendiceratops zauważyli, że z dolnych warstw formacji Oldman oraz odpowiadającej jej wiekiem Judith River pochodziło dużo ceratopsydów (Albertaceratops, Medusaceratops, Judiceratops oraz Avaceratops). Założyli oni, że było to możliwe dzięki specjalizacji ekologicznej, a także wskazywali na dużą rotację fauny oraz szybką sukcesję spokrewnionych ze sobą gatunków.

Paleofauna

Paleofauna z formacji Oldman była typowa dla Ameryki Północnej w późnej kredzie. Głównymi grupami roślinożernych dinozaurów były ceratopsydy, leptoceratopsydy, hadrozaurydy, pachycefalozaury, ankylozaury oraz bazalni przedstawiciele Neornithischia. Na szczycie łańcucha pokarmowego stały tyranozaurydy, zaś w ich cieniu żyły mniejsze dromeozaurydy.

Dinozaury

Dinozaury
Takson Ogniwo Materiał kopalny Komentarz Grafika

Albertaceratops nesmoi [1]

dolne

TMP. 2001.26.1 - czaszka

Centrozauryn blisko spokrewniony z Medusaceratops i Lokiceratops.

Albertaceratops TD.png

Albertadromeus syntarsus [2]

górne

TMP 2009.037.0044 - niekompletny szkielet pozaczaszkowy

Budowa tylnej kończyny albertadroma sugeruje zdolność do szybkiego biegu.

Albertadromeus LM.png

?Avaceratops sp. [3][4]

górne

CMN 8804 - fragmentaryczna czaszka

Najmniejszy znany dorosły centrozauryn. Być może nieokreślony gatunek Avaceratops lub nowy takson.

Brachylophosaurus canadensis [5][6]

środkowe (okaz CMN 8893)

trzy osobniki

Ten gatunek został odnaleziony również w formacji Judith River.

Brachylophosaurus canadensis.png

Brontotholus sp. [7]

górne

TMP 1989.069.0021 - kopuła czołowo-ciemieniowa

Nieokreślony gatunek z rodzaju Brontotholus.

Brontotholus harmoni.png

Centrosaurus apertus [8]

górne

złoże kostne

Ten gatunek został odnaleziony również w formacji Dinosaur Park.

200px

Chasmosaurus sp. [9]

górne

CMN 8802 - niekompletna czaszka

Pierwszy przedstawiciel rodzaju Chasmosaurus odnaleziony w omawianej formacji.

Coronosaurus brinkmani [10][11]

środkowe

dwa złoża kostne

Pierwotnie był opisany jako Centrosaurus brinkmani.

Coronosaurus (cropped).jpg

?Corythosaurus stebingeri [12][13]

górne

szczątki młodocianych osobników

Te okazy mogą reprezentować inne taksony niż C. stebingeri.

200px

Daspletosaurus torosus [14][15]

górne

CMN 8506 - niekompletny szkielet

Gatunek typowy rodzaju Daspletosaurus.

Daspletosaurus torosus 2.png

Daspletosaurus wilsoni [15]

górne

dwa okazy

Trzeci ważny gatunek Daspletosaurus. Tyranozauryd ten został odkryty również w formacjach Judith River, Two Medicine i Dinosaur Park.

Daspletosaurus wilsoni profile.png

Dromaeosaurus albertensis [16]

górne

zęby

Ten gatunek został odnaleziony również w formacji Dinosaur Park oraz prawdopodobnie Judith River.

Dromaeosaurus Wierum.png

Foraminacephale brevis [17]

górne

TMP 2015.044.0041 - nie podano

Jedyny znany okaz Foraminacephale odnaleziony w omawianej formacji.

Prenocephale brevis.jpg

Gremlin slobodorum [18]

dolne

TMP 2011.053.0027 - niekompletna kość czołowa

Pierwszy nazwany leptoceratopsyd z omawianej formacji.

Gremlin UDL.png

Gryposaurus sp. [19]

dolne

złoże kostne młodocianych osobników

Nieokreślony gatunek z rodzaju Gryposaurus.

200px

Hesperonychus elizabethae [20]

górne

TMP 1995.92.9 - paliczek stopy II-3

Ten gatunek został odnaleziony również w formacji Dinosaur Park.

Maiasaura sp. [21]

środkowe

TMP 2010.077.0030 - niekompletna czaszka

Nieokreślony gatunek z rodzaju Maiasaura.

200px

Plesiolophus warnerensis [22]

środkowe

TMP 2016.023.0039 - fragmentaryczna czaszka

Potencjalny przodek parazaurolofa.

Plesiolophus warnerensis.png

Prenoceratops sp. [23][18]

górne

TMP 1987.089.0008 - prawa kość czołowa

Nieokreślony gatunek z rodzaju Prenoceratops.

200px

Saurornitholestes langstoni [24]

nie podano

2 zęby, 2 kości zębowe i kość śródstopia IV

Ten gatunek został odnaleziony również w formacjach Judith River, Dinosaur Park, Oldman, oraz Two Medicine.

Saurornitholestes langstoni skeletal.png

Stegoceras validum [25]

nie podano

TMP 1972.027.0001 - kopuła czołowo-ciemieniowa

Ten gatunek został odnaleziony również w formacji Dinosaur Park.

200px

Spinops sternbergorum [26]

?górne

cztery okazy

Holotyp oraz materiał przypisany mógł zostać odnaleziony w omawianej formacji lub Dinosaur Park.

200px

Tromerosaurus solumons [27]

górne

UALVP 52981 - niekompletny szkielet

Tyranozauryd prawdopodobnie będący albertozaurynem. Ten gatunek został odnaleziony również w formacji Dinosaur Park.

Tromerosaurus solumons life reconstruction.png

Troodon formosus [16]

górne

zęby

Ten gatunek został odnaleziony również w formacji Judith River i Two Medicine.

Troodon MOR full.png

Wendiceratops pinhornensis [28][29]

dolne

złoże kostne

Centrozauryn blisko spokrewniony z Sinoceratops.

Wendiceratops restoration.PNG

Niezidentyfikowane ankykozaurydy [16]

dolne i górne

zęby

Niediagnostyczny takson.

Niezidentyfikowane ceratopsydy [16]

dolne, środkowe i górne

zęby

Niediagnostyczny takson.

Niezidentyfikowane hadrozaurydy [16]

dolne, środkowe i górne

zęby

Niediagnostyczny takson.

Niezidentyfikowane nodozaurydy [16]

dolne, środkowe i górne

zęby

Niediagnostyczny takson.

Niezidentyfikowany orodromin [2]

środkowe

TMP 2008.045.0002 - częściowy artykułowany szkielet pozaczaszkowy

Potencjalnie nowy takson.

Niezidentyfikowane pachycefalozaurydy [16]

dolne i górne

zęby

Niediagnostyczny takson.

Niezidentyfikowane ptaki [16]

dolne, środkowe i górne

zęby

Niediagnostyczny takson

Niezidentyfikowane tyranozaurydy [16]

dolne, środkowe i górne

zęby

Niediagnostyczny takson.

Krokodylomorfy

Krokodylomorfy
Takson Ogniwo Materiał kopalny Komentarz Grafika

Leidyosuchus sp. [16]

dolne, środkowe i górne

izolowane zęby i osteodermy

Nieokreślony gatunek z rodzaju Leidyosuchus.

Leidyosuchus paleoart.png

Niezidentyfikowani przedstawiciele Alligatorinae [16]

dolne, środkowe i górne

izolowane zęby

Niediagnostyczny takson.

Choristodery

Choristodery
Takson Ogniwo Materiał kopalny Komentarz Grafika

Champsosaurus sp. [16]

dolne, środkowe i górne

fragmenty szczęk, izolowane zęby i trzony kręgów

Nieokreślony gatunek z rodzaju Champsosaurus.

Champsosaurus natator.jpg

Źółwie

Żółwie
Takson Ogniwo Materiał kopalny Komentarz

Adocus sp. [16]

dolne i górne

fragmenty skorupy

Nieokreślony gatunek z rodzaju Adocus.

Basilemys sp. [16]

dolne

fragmenty skorupy

Nieokreślony gatunek z rodzaju Basilemys.

Niezidentyfikowani przedstawiciele Baenidae [16]

dolne, środkowe i górne

fragmenty skorupy

Na chwilę obecną jest niemożliwe ustalenie do jakich rodzai należały te skorupy.

Niezidentyfikowani przedstawiciele Chelydridae [16]

dolne, środkowe i górne

fragmenty skorupy

Te okazy są podobne do tych z formacji Lance i grupy Judith River.

Niezidentyfikowani przedstawiciele Trionychidae [16]

dolne, środkowe i górne

fragmenty skorupy (karapaks i plastron)

Na chwilę obecną jest niemożliwe ustalenie do jakich rodzai należały te skorupy.

Łuskonośne

Łuskonośne
Takson Ogniwo Materiał kopalny Komentarz

Colpodontosaurus sp. cf. C. cracens [16]

dolne, środkowe i górne

kości zębowe i szczękowe

Pierwszy znany przedstawiciel rodzaju Colpodontosaurus z grupy Judith River z Alberty. Przedstawiciel grupy Necrosauridae.

Gerontoseps irvinensis [16]

górne

prawie kompletna lewa kość zębowa

Ten gatunek został odnaleziony również w formacji Judith River. Przedstawiciel grupy

Leptochamops sp. [16]

dolne, środkowe i górne

kości zębowe i szczękowe

Nieokreślony gatunek z rodzaju Leptochamops. Przedstawiciel grupy Scincomorpha.

cf. Odaxosaurus piger [16]

dolne i górne

osteodermy

Przedstawiciel grupy Anguidae.

Odaxosaurus sp. cf. O. priscus [16]

dolne i środkowe

kości zębowe

Przedstawiciel grupy Anguidae.

cf. Palaeosaniwa canadensis [16]

dolne i górne

zęby

Przedstawiciel grupy Varanidae.

cf. Paraderma bogerti [16]

górne

zęby

Przedstawiciel grupy Helodermatidae.

Socognathus unicuspis[16]

dolne i górne

kości zębowe i szczękowe

Przedstawiciel grupy Scincomorpha.

Niezidentyfikowani przedstawiciele Helodermatidae [16]

dolne, środkowe i górne

izolowane osteodermy

Niediagnostyczny takson.

Niezidentyfikowani przedstawiciele Varanoidea [16]

górne

fragmenty szczęk

Niediagnostyczny takson.

Niezidentyfikowany przedstawiciel Xenosauridae [16]

dolne

osteodermy

Niediagnostyczny takson.

Płazy

Płazy
Takson Ogniwo Materiał kopalny Komentarz

Albanerpeton sp. [16]

dolne i górne

izolowane kości przedszczękowe, szczękowe, czołowe i zębowe oraz kręgi tułowiowe

Pierwsze odnalezione szczątki tego płaza z formacji Foremost i Oldman. Przedstawiciel grupy Caudata (płazy ogonowe).

Opisthotriton kayi [16]

dolne, środkowe i górne

kości zębowe i kręgi

Przedstawiciel grupy Caudata (płazy ogonowe).

Scapherpeton tectum [16]

dolne, środkowe i górne

izolowane kręgi i kości zębowe

Przedstawiciel grupy Caudata (płazy ogonowe).

Niezidentyfikowani przedstawiciele Anura [16]

dolne, środkowe i górne

elementy czaszki, kręgi przedkrzyżowe i krzyżowe, kości ramienne i biodrowe

Niediagnostyczny takson.

Niezidentyfikowani przedstawiciele Caudata [16]

dolne, środkowe i górne

elementy czaszki (lemiesze, zrośnięte kości nadpotyliczne i bocznopotylczne, kości kwadratowe, przedszczękowe, szczękowe i kości zażuchwowe)

Niediagnostyczny takson.

Ryby kostnoszkieletowe

Ryby kostnoszkieletowe
Takson Ogniwo Materiał kopalny Komentarz

Atractosteus occidentalis [16]

dolne, środkowe i górne

łuski, zęby i trzony kręgów

Przedstawiciel grupy Lepisosteidae.

Belonostomus longirostris [16]

dolne i środkowe

łuski i fragmenty szczęk

Przedstawiciel grupy Aspidorhynchidae.

Coriops amnicolus [16]

dolne, środkowe i górne

elementy czaszki i płytki zębowe

Przedstawiciel grupy Osteoglossomorpha.

Estesesox foxi [16]

dolne, środkowe i górne

kości podniebne, przedszczękowe i fragmenty szczęk

Przedstawiciel grupy Esocidae.

"Holostean A" [16]

dolne, środkowe i górne

łuski

Łuski tych ryb cieńsze niż u Atractosteus.

"Holostean B" [16]

dolne

łuski

Łuski były bardzo podobne do "Holostean A".

Paralbula casei [16]

dolne i górne

zęby i płytki zębowe

Przedstawiciel grupy Phyllodontidae.

Paratarpon apogerontus [16]

nie podano

prawie kompletny trzon kręgu

Przedstawiciel grupy Elopidae.

"Teleost D" [16]

dolne, środkowe i górne

trzony kręgów

Te okazy są bardzo podobne do tych z formacji Dinosaur Park.

Niezidentyfikowani przedstawiciele Amiidae [16]

dolne i górne

żuchwy, płytki zębowe i trzony kręgów

Niediagnostyczny takson.

Niezidentyfikowani przedstawiciele Phyllodontinae [16]

dolne, środkowe i górne

zęby

Niediagnostyczny takson.

Niezidentyfikowani przedstawiciele Teleostei [16]

dolne, środkowe i górne

trzony kręgów

Niediagnostyczny takson.

Ryby chrzęstnoszkieletowe

Ryby chrzęstnoszkieletowe
Takson Ogniwo Materiał kopalny Komentarz

Chiloscyllium missouriense [16]

dolne i górne

zęby

Ten gatunek został odnaleziony również w formacji Foremost.

Jaja

Zelenitsky i Hills (1996) opisali gniazdo z 12 jajami oraz liczne fragmenty skorupek jaj ze stanowiska Devil's Coulee z południowej Alberty. Miały one wydłużony kształt, a ich średnica mogła wynosić 10-12 cm. Naukowcy nie wiedzą dokładnie, do jakich dinozaurów mogły należeć, ale podejrzewają, że zostały złożone przez bazalnych przedstawicieli Neornithischia. Dla tych jaj zdefiniowali dla nich nowy ootakson Prismatoolithus levis.

Bibliografia

Eberth, D. A. (2005). "The geology". [w:] Currie, P. J., & Koppelhus, E. B. (red.). "Dinosaur Provincial Park: A Spectacular Ancient Ecosystem Revealed". Indiana University Press: Bloomington and Indianapolis, pp. 54-82

Eberth, D. A. (2024). "Stratigraphic architecture of the Belly River Group (Campanian, Cretaceous) in the plains of southern Alberta: revisions and updates to an existing model and implications for correlating dinosaur-rich strata". Plos one, 19(1), e0292318. doi:10.1371/journal.pone.0292318

Farlow, J. O. (1976). "A consideration of the trophic dynamics of a Late Cretaceous large‐dinosaur community (Oldman Formation)". Ecology, 57(5), 841-857. doi:10.2307/1941052

Fowler, D. W. (2017). "Revised geochronology, correlation, and dinosaur stratigraphic ranges of the Santonian-Maastrichtian (Late Cretaceous) formations of the Western Interior of North America" PLoS ONE, 12(11), e0188426. doi:10.1371/journal.pone.0188426

Rogers, R. R., Eberth, D. A., & Ramezani, J. (2024). "The “Judith River–Belly River problem” revisited (Montana-Alberta-Saskatchewan): New perspectives on the correlation of Campanian dinosaur-bearing strata based on a revised stratigraphic model updated with CA-ID-TIMS U-Pb geochronology". GSA Bulletin, 136(3-4), 1221-1237. doi:10.1130/B36999.1

Zelenitsky, D. K., & Hills, L. V. (1996). "An egg clutch of Prismatoolithus levis oosp. nov. from the Oldman Formation (Upper Cretaceous), Devil's Coulee, southern Alberta". Canadian Journal of Earth Sciences, 33(8), 1127-1131. doi:10.1139/e96-085

  1. ↑ Ryan, M. J. (2007). "A new basal centrosaurine ceratopsid from the Oldman Formation, southeastern Alberta". Journal of Paleontology 81(2):376-396
  2. ↑ 2,0 2,1 Brown, C. M., Evans, D. C., Ryan, M. J., & Russell, A. P. (2013). "New data on the diversity and abundance of small-bodied ornithopods (Dinosauria, Ornithischia) from the Belly River Group (Campanian) of Alberta". Journal of Vertebrate Paleontology, 33(3), 495-520. doi:10.1080/02724634.2013.746229
  3. ↑ Ryan, M. J., Holmes, R., Mallon, J., Loewen, M., & Evans, D. C. (2017). "A basal ceratopsid (Centrosaurinae: Nasutoceratopsini) from the Oldman Formation (Campanian) of Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences, 54(1), 1-14. doi:10.1139/cjes-2016-0110
  4. ↑ Loewen, M. A., Sertich, J. J. W., Sampson, S., O’Connor, J. K., Carpenter, S., Sisson, B., Øhlenschlæger, A., Farke, A. A., Makovicky, P. J., Longrich, N. & Evans, D. C. (2024). "Lokiceratops rangiformis gen. et sp. nov. (Ceratopsidae: Centrosaurinae) from the Campanian Judith River Formation of Montana reveals rapid regional radiations and extreme endemism within centrosaurine dinosaurs". PeerJ 12:e17224 doi:10.7717/peerj.17224
  5. ↑ Cuthbertson, R. S. & Holmes, R. B. (2010). “The first complete description of the holotype of Brachylophosaurus canadensis Sternberg, 1953 (Dinosauria: Hadrosauridae) with comments on intraspecific variation.” Zoological Journal of the Linnean Society, 159. 373-397. doi:10.1111/j.10963642.2009.00612.x.
  6. ↑ Freedman, E. A., & Horner, J. R. (2015). "A New Brachylophosaurin Hadrosaur (Dinosauria: Ornithischia) with an Intermediate Nasal Crest from the Campanian Judith River Formation of Northcentral Montana." PLOS One 10.11 (2015): e0141304 doi:10.1371/journal.pone.0141304
  7. ↑ Woodruff, D. C., Horner, J. R., Goodwin, M. B., & Evans, D. C. (2025). "The first pachycephalosaurid from the Late Cretaceous Two Medicine Formation: effects of the Western Interior Seaway on North American pachycephalosaurid evolution". Zoological Journal of the Linnean Society. 205 (2) zlaf087. doi:10.1093/zoolinnean/zlaf087
  8. ↑ Chiba, K., Ryan, M. J., Braman, D. R., Eberth, D. A., Scott, E. E., Brown, C. M., Holmes, R. B., Russell, A. P., & Evans, D. C. (2015). "Taphonomy of a monodominant Centrosaurus apertus (Dinosauria: Ceratopsia) bonebed from the upper Oldman Formation of southeastern Alberta". Palaios, 30(9), 655-667. doi:10.2110/palo.2014.094⁠
  9. ↑ Campbell, J. A., Ryan, M. J., Schröder-Adams, C. J., Evans, D. C., & Holmes, R. B. (2018). "New insights into chasmosaurine (Dinosauria: Ceratopsidae) skulls from the Upper Cretaceous (Campanian) of Alberta, and an update on the distribution of accessory frill fenestrae in Chasmosaurinae". PeerJ 6:e5194 doi:10.7717/peerj.5194
  10. ↑ Ryan, M. J., & Russell, A. P. (2005). "A new centrosaurine ceratopsid from the Oldman Formation of Alberta and its implications for centrosaurine taxonomy and systematics". Canadian Journal of Earth Sciences, 42(7), 1369-1387. doi:10.1139/e05-029
  11. ↑ Ryan, M. J., Evans, D. C., & Shepherd, K. M. (2012). "A new ceratopsid from the Foremost Formation (middle Campanian) of Alberta". Canadian Journal of Earth Sciences 49 (10): 1251. doi:10.1139/e2012-056
  12. ↑ Joubarne, T., Therrien, F., & Zelenitsky, D. K. (2024). "Evidence of age segregation behavior in Hypacrosaurus stebingeri (Hadrosauridae: Lambeosaurinae) based on the taphonomic comparison of bonebeds from the Upper Cretaceous (upper Campanian) Oldman Formation of southernmost Alberta (Canada) and Two Medicine Formation of Montana (USA)". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 653, 112416. doi:10.1016/j.palaeo.2024.112416
  13. ↑ Sharpe, H. & Brown, C.M. (2026). "A northern occurrence of Hypacrosaurus altispinus (Dinosauria: Hadrosauridae), with discussions on generic monophyly and hypodigm construction". Canadian Journal of Earth Sciences. doi:10.1139/cjes-2025-0094.
  14. ↑ Paulina Carabajal, A., Currie, P. J., Dudgeon, T. W., Larsson, H. C., & Miyashita, T. (2021). "Two braincases of Daspletosaurus (Theropoda: Tyrannosauridae): anatomy and comparison". Canadian Journal of Earth Sciences, 58(9), 885-910. doi:10.1139/cjes-2020-0185
  15. ↑ 15,0 15,1 Warshaw, E. A., Guevara, D. B., & Fowler, D. W. (2024). "Anagenesis and the tyrant pedigree: A response to “Re-analysis of a dataset refutes claims of anagenesis within Tyrannosaurus-line tyrannosaurines (Theropoda, Tyrannosauridae)". Cretaceous Research, 163, 105957. doi:10.1016/j.cretres.2024.105957
  16. ↑ 16,00 16,01 16,02 16,03 16,04 16,05 16,06 16,07 16,08 16,09 16,10 16,11 16,12 16,13 16,14 16,15 16,16 16,17 16,18 16,19 16,20 16,21 16,22 16,23 16,24 16,25 16,26 16,27 16,28 16,29 16,30 16,31 16,32 16,33 16,34 16,35 16,36 16,37 16,38 16,39 16,40 16,41 16,42 16,43 16,44 16,45 Peng, J., Russell, A. P., & Brinkman, D. B. (2001). "Vertebrate microsite assemblages (exclusive of mammals) from the Foremost and Oldman Formations of the Judith River Group (Campanian) of southeastern Alberta: an illustrated guide". Prov. Mus. Alberta. Occas. Pap. 25, 1-54.
  17. ↑ Schott, R. K., & Evans, D. C. (2017) Cranial variation and systematics of Foraminacephale brevis gen. nov. and the diversity of pachycephalosaurid dinosaurs (Ornithischia: Cerapoda) in the Belly River Group of Alberta, Canada. Zoological Journal of the Linnaean Society. doi:10.1111/zoj.12465
  18. ↑ 18,0 18,1 Ryan, M. J., Micucci, L., Rizo, H., Sullivan, C., Lee, Y. -N., & Evans, D. C. (2023). "New Late Cretaceous leptoceratopsid (Dinosauria: Ceratopsia) from the Oldman Formation (Campanian) of Alberta, Canada". [w:] Lee, Y. -N. (red.). "Windows into Sauropsid and Synapsid Evolution: Essays in Honor of Prof. Louis L. Jacobs". Seoul: Dinosaur Science Center Press. pp. 151–165.
  19. ↑ Scott, E. E., Chiba, K., Fanti, F., Saylor, B. Z., Evans, D. C., & Ryan, M. J. (2022). "Taphonomy of a monodominant Gryposaurus sp. bonebed from the Oldman Formation (Campanian) of Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences, 59(6), 389-405. doi:10.1139/cjes-2020-0200
  20. ↑ Longrich, N. R., & Currie, P. J. (2009). "A microraptorine (Dinosauria–Dromaeosauridae) from the late Cretaceous of North America". Proceedings of the National Academy of Sciences, 106(13), 5002-5007. doi:10.1073/pnas.0811664106
  21. ↑ McFeeters, B. D., Evans, D. C., Ryan, M. J., & Maddin, H. C. (2021). "First occurrence of Maiasaura (Dinosauria, Hadrosauridae) from the Upper Cretaceous Oldman Formation of southern Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences, 58(3), 286-296. doi:10.1139/cjes-2019-0207
  22. ↑ McFeeters, B. D., Evans, D. C., Ryan, M. J., & Maddin, H. C. (2026). "A new parasaurolophin dinosaur (Hadrosauridae: Lambeosaurinae) from the Oldman Formation of southern Alberta". Canadian Journal of Earth Sciences. 63: 1-23. doi:10.1139/cjes-2026-0013
  23. ↑ Miyashita, T., Currie, P. J., & Chinnery-Allgeier, B. J. (2010). "First Basal Neoceratopsian from the Oldman Formation (Belly River Group), Southern Alberta". [w:] Ryan, M. J., Chinnery-Allgeier, B. J. & Eberth, D. A. (red.). "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium". Indiana University Press, pp, 83-90
  24. ↑ Mortimer, M. (online) [1]
  25. ↑ Dyer, A., Powers, M., & Currie, P. (2023). "Problematic putative pachycephalosaurids: Synchrotron µCT imaging shines new light on the anatomy and taxonomic validity of Gravitholus albertae from the Belly River Group (Campanian) of Alberta, Canada". Vertebrate Anatomy Morphology Palaeontology, 10(1). doi:10.18435/vamp29388
  26. ↑ Farke, A. A., Ryan, M. J., Barrett, P. M., Tanke, D. H., Braman, D. R., Loewen, M. A., & Graham, M. R. (2011). "A new centrosaurine from the Late Cretaceous of Alberta, Canada, and the evolution of parietal ornamentation in horned dinosaurs". Acta Palaeontologica Polonica, 56(4), 691-702. doi:10.4202/app.2010.0121
  27. ↑ Powers, M. J., Napoli, J. G., Coppock, C. C., Sharpe, H. S., Garros, C. W., Demers-Potvin, A. V., Raun, G. S., Stock, J. C., Miyashita, T., & Currie, P. J. (2026). "A new albertosaurine from the Oldman Formation, Alberta, Canada, illuminates ambiguity between albertosaurine and tyrannosaurine characteristics". Journal of Vertebrate Paleontology e2728669. doi:10.1080/02724634.2026.2728669
  28. ↑ Evans, D. C., & Ryan, M. J. (2015). "Cranial Anatomy of Wendiceratops pinhornensis gen. et sp. nov., a Centrosaurine Ceratopsid (Dinosauria: Ornithischia) from the Oldman Formation (Campanian), Alberta, Canada, and the Evolution of Ceratopsid Nasal Ornamentation". PLoS ONE 10(7): e0130007 doi:10.1371/journal.pone.0130007
  29. ↑ Scott, S. H. W., Ryan, M. J., & Evans, D. C. (2023). "Postcranial description of Wendiceratops pinhornensis and a taphonomic analysis of the oldest monodominant ceratopsid bonebed". The Anatomical Record, 1-18. doi:10.1002/ar.25045
Źródło: „https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Oldman&oldid=38713”